Skip to content Skip to navigation

Veri Madenciliği

Mehmet Koçak
18/01/2016 - 15:03

Bilkent Üniversitesi'ndeki araştırma grubunun ilk öğrencileriyle birlikte (soldan sağa): Onur M. Özsavaş, Cihan Kaynak, Fazlı Can, Erman Balçık ve H. Çağdaş Öcalan.

Bir olayla ilgili farklı kaynaklardan gelen haberler zaman içinde doğal bir haber zinciri oluşturur. Bu haber zincirinde birçok tekrar eden bilgi yer alır. Peki, bu tekrarlanmış bilgileri bir bilgisayar programı yardımıyla eleyebilmek mümkün müdür? Bu sorunun cevabının ipuçlarını Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. Fazlı Can ile yaptığımız söyleşide bulabilirsiniz.

TÜBİTAK Bilim Genç: Kendinizi kısaca tanıtır mısınız? 

Prof. Dr. Fazlı Can: Lisans eğitimimi 1976 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü’nde tamamladım. 1979 yılında Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nden yüksek lisans ve 1985 yılında da doktora derecelerimi aldım. Doktora çalışmalarımın önemli kısmını Arizona State Üniversitesi (ASU) Bilgisayar Bilimi Bölümü’nde ve Intel-Arizona'da çalıştığım sırada (1982-1983) doktora tez hocam Prof. Esen A. Özkarahan'ın ASU ve Intel’de yönetmekte olduğu RAP Veri Tabanı Makinesi Projesi çerçevesinde gerçekleştirdim. Araştırmalarıma 1986-2005 yılları arasında Ohio'daki Miami Üniversitesi Bilgisayar ve Yazılım Mühendisliği Bölümü’nde devam ettim. Çalışmalarımı halen Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nde sürdürüyorum.

TÜBİTAK Bilim Genç: Hangi konularda araştırma yapıyorsunuz?

Prof. Dr. Fazlı Can: Araştırma konularımı bilgi erişimi ve veri madenciliği oluşturuyor. Özellikle bilgiye hızlı ve doğru şekilde ulaşmayı sağlayacak algoritmaların geliştirilmesi, haber ve tweet benzeri metinlerde tekrar eden bilgilerin elenerek yeni gelişmelerin tespit edilmesi ve metinler arası örüntü ve saklı ilişkilerin bulunması üzerine çalışmalar yürütüyorum. Ayrıca tarihi ya da güncel dokümanlarda kişi ve kuruluşlar arasındaki bağlantıların saptanması, dilin ve yazar üslubunun değişimi, belli bir konuyla ilgili olan metinlerin özetlenmesi, sayısal bilgi akışının sınıflandırılması da ilgilendiğim konular arasında.

TÜBİTAK Bilim Genç: Sizi bu konularda araştırma yapmaya yönelten sebepler neler?

Prof. Dr. Fazlı Can: Bilimsel kaynaklardaki, internet sitelerindeki ve günlük hayattaki bilgi patlamasının yanı sıra ihtiyaç duyduğum bilgiye ulaşmadaki sabırsızlığım ve okuduğum metinlerde hemen görülemeyen ayrıntıları tespit etme isteğim, bilgi erişimi ve veri madenciliği ile ilgili araştırmalara yönelmemde etkili oldu.

TÜBİTAK Bilim Genç: Peki, yaptığınız araştırmalar hangi alanlarda kullanıyor?

Prof. Dr. Fazlı Can: Bilgi erişimi ve haber zincirleri konusunda yaptığım araştırmalar ve tasarladığım algoritmalar bu konularda uygulama geliştiren yazılımcılara yol gösteriyor. Dolayısıyla bu tür uygulamaları kullanan bireyler, özellikle yayıncılar ve araştırmacı gazeteciler bu çalışmalarımdan faydalanabiliyor. Ayrıca dil ve sosyal ağlar ile ilgili araştırmalarım sosyal alanlarda özellikle de tarih, edebiyat ve dilbilim çalışmalarında kullanılıyor.

TÜBİTAK Bilim Genç:  Bilim insanı olmak isteyen gençlere tavsiyeleriniz nelerdir? 

Prof. Dr. Fazlı Can: Öncelikle kendilerini tanımalarını tavsiye ederim. Yazmanın, hiç olmazsa günlük tutmanın, insana ayna tutan önemli bir araç olduğunu düşünüyorum. Genellikle iyi yazabilen kişiler araştırmada da başarılı oluyor. Bilim insanı olmak için merak etmek, araştırmayı bir serüven olarak görmek, başarısız olma riskinden heyecan duymak, hayal etmek ve yazabilmek gerekiyor. Bunlar gençlerin zaman içinde çabayla kazanılabileceği nitelikler. Gençlerin kendilerini tanımalarının yanı sıra sevdikleri konuda eğitim almalarını, farklı insanlarla bilgi alışverişi yapmalarını ve kalıplardan sıyrılarak sıradışı bir hayata sahip olmalarını tavsiye ederim.

İlgili İçerikler

Bilgisayar ve İnternet

Sinemada görsel efekt tasarımının sınırları her gün genişliyor. Bizi şaşırtan görüntüleri teknolojik gelişmelerin yaratıcı beyinlere sunduğu olanaklar sayesinde izleyebiliyoruz.

Bilgisayar ve İnternet

TÜBİTAK BİLGEM Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü tarafından lise ve üniversite öğrencilerine yönelik düzenlenen kriptoloji yaz okulları başvuruları 6 Ağustos’a kadar devam ediyor.

Bilgisayar ve İnternet

Özellikle gençlerin yakından takip ettiği, çevrimiçi bir ortam olarak tanımlanan sosyal medya adeta dijital dünyamız haline geldi. Gençler gün boyu -hatta geceleri- sosyal medya aracılığı ile sosyal ilişkiler kuruyor, bilgi ediniyor ve çeşitli konularda paylaşımlarda bulunuyor. Peki, sosyal medyayı bu kadar yoğun kullanmanın, sağladığı çeşitli faydaların yanı sıra, olumsuz etkileri de olabilir mi?

Bilgisayar ve İnternet

Bir grup araştırmacı, yakın zamanlarda Science Advances’ta yayımladıkları bir makalede yapay zekâ yardımıyla çok hızlı bir biçimde yeni metalik camlar tasarlamayı ve üretmeyi başardıklarını açıkladı.

Bilgisayar ve İnternet

Çocuklar nesneleri evirip çevirerek, tutup bırakarak ya da itip çekerek oyunlar oynar. Bu, küçük yaşlardan itibaren fiziksel dünyayı keşfetmelerinin bir yoludur. İşte şimdi Google’a ait DeepMind’dan ve California Üniversitesi’nden araştırmacılar tarafından eğitilen bir yapay zekâ uygulaması bu tür bir oyun davranışının ilk aşamalarını sergiliyor.

Bilgisayar ve İnternet

Ankara Altındağ Cebeci Ortaokulu tarafından bu yıl 2.’si düzenlenen “Oyunumu Kodluyorum Yarışması”nın ödül töreni 12 Nisan 2018 tarihinde Ankara’da gerçekleştirildi. Geçtiğimiz yıl yalnızca Ankara’daki okulların katıldığı yarışmada bu yıl Türkiye genelinden birçok okul yer aldı.

Bilgisayar ve İnternet

2 Nisan’da başlayan 23. Ulusal Ortaokul Bilim Olimpiyatları ve 26. Ulusal Bilim Olimpiyatları birinci aşama sınavı başvuruları 24 Nisan’da sona eriyor.

Bilgisayar ve İnternet

ABD’de bulunan Brain of Things adlı bir şirket “robot ev” adını verdikleri apartman daireleri üzerinde çalıştıklarını duyurdu. Bu daireler çok yoğun olarak algılayıcılarla, otomatik aksesuar ve cihazlarla donatılıyor.

Bilgisayar ve İnternet

Zekâ genel anlamda kavrama, öğrenme, problem çözme, planlama gibi bilişsel özelliklerin kapasitesi olarak tanımlanabilir. Bilgisayarlara bu yeteneklerin kazandırılması olarak nitelendirebileceğimiz yapay zekâ önemli bir araştırma alanı.

Bilgisayar ve İnternet

Bugün ülkemizde internet kullanımının 25. yıl dönümü. 12 Nisan 1993’te TÜBİTAK ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin (ODTÜ) iş birliği ile başlatılan TR-NET projesi kapsamında 64 Kbps kapasiteli bir kiralık hat kullanılarak ODTÜ ile ABD’deki Ulusal Bilim Vakfı Ağı (NSFNet) arasında ilk internet bağlantısı kuruldu.