Skip to content Skip to navigation

Veri Madenciliği

Mehmet Koçak
18/01/2016 - 15:03

Bilkent Üniversitesi'ndeki araştırma grubunun ilk öğrencileriyle birlikte (soldan sağa): Onur M. Özsavaş, Cihan Kaynak, Fazlı Can, Erman Balçık ve H. Çağdaş Öcalan.

Bir olayla ilgili farklı kaynaklardan gelen haberler zaman içinde doğal bir haber zinciri oluşturur. Bu haber zincirinde birçok tekrar eden bilgi yer alır. Peki, bu tekrarlanmış bilgileri bir bilgisayar programı yardımıyla eleyebilmek mümkün müdür? Bu sorunun cevabının ipuçlarını Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. Fazlı Can ile yaptığımız söyleşide bulabilirsiniz.

TÜBİTAK Bilim Genç: Kendinizi kısaca tanıtır mısınız? 

Prof. Dr. Fazlı Can: Lisans eğitimimi 1976 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü’nde tamamladım. 1979 yılında Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nden yüksek lisans ve 1985 yılında da doktora derecelerimi aldım. Doktora çalışmalarımın önemli kısmını Arizona State Üniversitesi (ASU) Bilgisayar Bilimi Bölümü’nde ve Intel-Arizona'da çalıştığım sırada (1982-1983) doktora tez hocam Prof. Esen A. Özkarahan'ın ASU ve Intel’de yönetmekte olduğu RAP Veri Tabanı Makinesi Projesi çerçevesinde gerçekleştirdim. Araştırmalarıma 1986-2005 yılları arasında Ohio'daki Miami Üniversitesi Bilgisayar ve Yazılım Mühendisliği Bölümü’nde devam ettim. Çalışmalarımı halen Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nde sürdürüyorum.

TÜBİTAK Bilim Genç: Hangi konularda araştırma yapıyorsunuz?

Prof. Dr. Fazlı Can: Araştırma konularımı bilgi erişimi ve veri madenciliği oluşturuyor. Özellikle bilgiye hızlı ve doğru şekilde ulaşmayı sağlayacak algoritmaların geliştirilmesi, haber ve tweet benzeri metinlerde tekrar eden bilgilerin elenerek yeni gelişmelerin tespit edilmesi ve metinler arası örüntü ve saklı ilişkilerin bulunması üzerine çalışmalar yürütüyorum. Ayrıca tarihi ya da güncel dokümanlarda kişi ve kuruluşlar arasındaki bağlantıların saptanması, dilin ve yazar üslubunun değişimi, belli bir konuyla ilgili olan metinlerin özetlenmesi, sayısal bilgi akışının sınıflandırılması da ilgilendiğim konular arasında.

TÜBİTAK Bilim Genç: Sizi bu konularda araştırma yapmaya yönelten sebepler neler?

Prof. Dr. Fazlı Can: Bilimsel kaynaklardaki, internet sitelerindeki ve günlük hayattaki bilgi patlamasının yanı sıra ihtiyaç duyduğum bilgiye ulaşmadaki sabırsızlığım ve okuduğum metinlerde hemen görülemeyen ayrıntıları tespit etme isteğim, bilgi erişimi ve veri madenciliği ile ilgili araştırmalara yönelmemde etkili oldu.

TÜBİTAK Bilim Genç: Peki, yaptığınız araştırmalar hangi alanlarda kullanıyor?

Prof. Dr. Fazlı Can: Bilgi erişimi ve haber zincirleri konusunda yaptığım araştırmalar ve tasarladığım algoritmalar bu konularda uygulama geliştiren yazılımcılara yol gösteriyor. Dolayısıyla bu tür uygulamaları kullanan bireyler, özellikle yayıncılar ve araştırmacı gazeteciler bu çalışmalarımdan faydalanabiliyor. Ayrıca dil ve sosyal ağlar ile ilgili araştırmalarım sosyal alanlarda özellikle de tarih, edebiyat ve dilbilim çalışmalarında kullanılıyor.

TÜBİTAK Bilim Genç:  Bilim insanı olmak isteyen gençlere tavsiyeleriniz nelerdir? 

Prof. Dr. Fazlı Can: Öncelikle kendilerini tanımalarını tavsiye ederim. Yazmanın, hiç olmazsa günlük tutmanın, insana ayna tutan önemli bir araç olduğunu düşünüyorum. Genellikle iyi yazabilen kişiler araştırmada da başarılı oluyor. Bilim insanı olmak için merak etmek, araştırmayı bir serüven olarak görmek, başarısız olma riskinden heyecan duymak, hayal etmek ve yazabilmek gerekiyor. Bunlar gençlerin zaman içinde çabayla kazanılabileceği nitelikler. Gençlerin kendilerini tanımalarının yanı sıra sevdikleri konuda eğitim almalarını, farklı insanlarla bilgi alışverişi yapmalarını ve kalıplardan sıyrılarak sıradışı bir hayata sahip olmalarını tavsiye ederim.

İlgili İçerikler

Bilgisayar ve İnternet

2 Nisan’da başlayan 23. Ulusal Ortaokul Bilim Olimpiyatları ve 26. Ulusal Bilim Olimpiyatları birinci aşama sınavı başvuruları 24 Nisan’da sona eriyor.

Bilgisayar ve İnternet

ABD’de bulunan Brain of Things adlı bir şirket “robot ev” adını verdikleri apartman daireleri üzerinde çalıştıklarını duyurdu. Bu daireler çok yoğun olarak algılayıcılarla, otomatik aksesuar ve cihazlarla donatılıyor.

Bilgisayar ve İnternet

Zekâ genel anlamda kavrama, öğrenme, problem çözme, planlama gibi bilişsel özelliklerin kapasitesi olarak tanımlanabilir. Bilgisayarlara bu yeteneklerin kazandırılması olarak nitelendirebileceğimiz yapay zekâ önemli bir araştırma alanı.

Bilgisayar ve İnternet

Bugün ülkemizde internet kullanımının 25. yıl dönümü. 12 Nisan 1993’te TÜBİTAK ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin (ODTÜ) iş birliği ile başlatılan TR-NET projesi kapsamında 64 Kbps kapasiteli bir kiralık hat kullanılarak ODTÜ ile ABD’deki Ulusal Bilim Vakfı Ağı (NSFNet) arasında ilk internet bağlantısı kuruldu.

Bilgisayar ve İnternet

Berkeley’deki (ABD) Kaliforniya Üniversitesi araştırmacıları farklı türlerde, daha önce karşılaşmadığı nesneleri tutup kaldırmayı başaran yeni bir robot tasarladı. Bu basit bir iş gibi görünebilir. Birtakım nesneleri tutup kaldıran robotlar endüstride yaygın olarak kullanılıyor.

Bilgisayar ve İnternet

İnönü Üniversitesi Bilgoritma Topluluğu tarafından düzenlenen Robocot 2018, 4-6 Mayıs tarihleri arasında Malatya Turgut Özal Kongre ve Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek.

Bilgisayar ve İnternet

Türkiye’nin en önemli bilim etkinliklerinden biri olan ve bu yıl yedincisi düzenlenen Bursa Bilim Şenliği 26-29 Nisan tarihleri arasında TÜYAP Bursa Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezi’nde gerçekleştiriliyor. Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen şenlik sırasında bilimseverler birbirinden farklı etkinliklere katılabilecek.

Bilgisayar ve İnternet

TÜBİTAK BİLGEM Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü Blokzincir Araştırma Laboratuvarı tarafından düzenlenen 1. Ulusal Blokzincir Çalıştayı 2-3 Nisan 2018 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirilecek.

Bilgisayar ve İnternet

Yapay zekâ denilince ilk olarak insanların kontrolünden çıkan robotlar akla gelir. Oysa yapay zekâ teknolojileri sayesinde günümüzde daha önce sadece insanların yapabildiği işlevler makineler, robotlar ya da bilgisayarlar tarafından daha hızlı, doğru ve etkin şekilde gerçekleştirilmeye çalışılıyor. Peki gelecekte bilgisayarlar insanlar gibi düşünebilecek mi?

Bilgisayar ve İnternet

Yapay zekâ teknolojisi hastalıkların doğru ve erken teşhisinde doktorlara yardımcı olabilir.