Skip to content Skip to navigation

Yapay Anılar

Dr. Mahir E. Ocak
09/10/2019 - 14:51

Anılar ve yaşam tecrübeleri sanki ayrılmaz ikililermiş gibi görünür. Ancak bir grup araştırmacı, yakın zamanlarda Nature Neuroscience’ta yayımladıkları bir makalede, beyinlerindeki sinir hücrelerini uyararak laboratuvar hayvanlarının zihninde yapay anılar oluşturmayı başardıklarını açıkladı.

Araştırmacılar, önce başlarına gelen birtakım olayları hafızalarına kaydederken laboratuvar hayvanlarının beyinlerinde meydana gelen süreçleri tespit etmiş. Daha sonra da başka hayvanların beyinlerinde aynı süreçleri yapay olarak gerçekleştirerek aslında hiç yaşamadıkları bir olayın hayvanların hafızalarında kaydedilmesini sağlamışlar. Deneyler hayvanların bu yapay anıları doğal anılardan ayırt edemediklerini, benzer bir olayla karşılaştıklarında bu yapay tecrübelerinden aldıkları derse uygun biçimde davrandıklarını gösteriyor.

Deneylerin ilk aşamasında laboratuvar farelerinin bulunduğu hazneye bir ucundan çiçek kokusu, diğer ucundan da kimyon kokusu verilmiş. Daha sonra çiçek kokusu olan kısmın zeminine elektrik akımı verilerek hayvanların çiçek kokusu ve elektrik şokunu birbiriyle ilişkilendirmeleri, bu kokuyu duydukları zaman haznenin kimyon kokulu diğer ucuna gitmeleri gerektiğini öğrenmeleri sağlanmış. Çiçek kokusu asetofenon, kimyon kokusuysa karvon olarak adlandırılan kimyasal maddelerden geliyor.

Araştırmacılar çiçek kokusunun kaynağı olan asetofenonun, belirli bir türdeki koku alma sinir hücresindeki bir reseptörü uyardığını tespit etmişler. Daha sonra optogenetik olarak adlandırılan, beyindeki sinir hücrelerinin ışıkla uyarıldığı bir yöntemi kullanarak başka hayvanların beyinlerinde asetofenona duyarlı sinir hücrelerini uyarmışlar. Aynı anda hayvanların ayaklarına elektrik şoku vererek hayvanların çiçek kokusuyla elektrik şokunu birbiriyle ilişkilendirmelerini sağlamışlar. Daha sonraları yapılan testler hayvanların çiçek kokusundan kaçındıklarını göstermiş. İlk aşamada elde edilen bu sonuçlar, hayvanların çiçek kokusuyla elektrik şokunu birbiriyle ilişkilendirmek için, çiçek kokusunu gerçekten de algılamaları gerekmediğini sadece bu algıyla ilgili sinirlerin uyarılmasının da yeterli olduğunu gösteriyor. Ancak fareler gerçekten de elektrik şokuna maruz kaldıkları için hafızalarına kaydedilen bu anıların tam olarak yapay olduğu söylenemez.

Geçmişte yapılan çalışmalar, farelerin ayaklarına uygulanan elektrik şokunun beyinlerinin ön tavan bölgesindeki (VTA) sinirleri etkinleştirdiğini göstermişti. Araştırmacılar da tam anlamıyla yapay bir anı oluşturmak için bu bilgiden yararlanmışlar. Deneylerin ikinci aşamasında, farelerin VTA’sındaki sinirler ve koku alma sinirleri ışıkla uyarılarak hayvanların zihninde tamamen yapay bir anı oluşturulmuş. Daha sonraları yapılan testlerde farelerin bu anıyı hatırladıkları, gerçek bir çiçek kokusuyla karşılaştıklarında elektrik şokuna maruz kalmamak için ortamdan uzaklaştıkları görülmüş.

Elde edilen sonuçlar hafızanın nasıl oluştuğunun daha iyi anlaşılmasına yardımcı oluyor. Gelecekte bir gün bu ve benzeri çalışmalardan yararlanarak Alzheimer gibi hastalıklar için tedaviler geliştirmek mümkün olabilir.

 

İlgili İçerikler

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler,

Önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümünü verelim:

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, her zamanki gibi önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım:

Beyin ve Sinir Bilim

İkinci bir dili öğrenmek bizi iki dilli bireyler arasına sokuyor. İkiden fazla dil bilmek ise çok dillilik olarak adlandırılıyor. Peki çok dilli olmanın ne gibi avantajları var? 

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, Önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümüne bakalım...

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, Önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümüne bakalım: A. Jaquot, 1934

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, geçen ay sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım: Franz Palatz, 1930.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ocak 2020 probleminin çözümüne ve Şubat 2020 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Beynimiz duyu organlarımız aracılığıyla çevreden bilgi toplar ve hafızaya kaydeder. Bu bilgiler de çevreyi algılama, problem çözme ve davranış geliştirme gibi işleri gerçekleştirmek için kullanılır. Bilgileri bazen anlık olarak, bazen kısa, bazen de uzun süre hafızamızda tutarız.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Aralık 2019 probleminin çözümüne ve Ocak 2020 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Yeni doğan bebeklerde görülen genetik sağlık sorunlarından biri, sinir hücrelerinin etrafında miyelin kılıfın olmamasıdır. Sinir hücrelerinin işlevlerini yerine getirmesine yardımcı olan bu koruyucu kalkan olmadan doğan bebeklerin el ve ayaklarında kısmi felç ortaya çıkabilir.