Kimya denildiğinde akla çoğu zaman çözücüler, sıvılar ve cam kaplar gelir. Bu da kimyasal reaksiyonların genellikle sıvı ortamlarda gerçekleştiği izlenimini doğurur. Oysa bazı reaksiyonlar yalnızca mekanik etkilerle de gerçekleştirilebilir.

Radar sistemlerine yakalanmadan hareket edebilmek modern askerî hava teknolojilerinin en önemli hedeflerinden biri. TUSAŞ tarafından geliştirilen Anka-3 gibi düşük radar görünürlüğüne sahip hava araçları, stealth (hayalet) teknolojileri sayesinde radar sistemleri tarafından daha zor tespit ediliyor. Peki hayalet uçaklar bunu nasıl başarıyor?

James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWUT) uzaya gönderilmesiyle birlikte evreni yalnızca görüntü elde etme düzeyinde değil, fiziksel yapısı ve oluşum süreçleri açısından da daha ayrıntılı inceleyebiliyoruz.

ChatGPT gibi yapay zekâ sistemleriyle sohbet ederken karşımızda bizi gerçekten anlayan biri varmış gibi hissedebiliriz. Peki bu sistemler gerçekten düşünüyor mu yoksa büyük miktarda veriden öğrendikleri örüntülerden yararlanarak mı yanıt üretiyor? Bu sorunun izini sürerken 1959 yılında "Makine düşünebilir mi?" sorusunu tartışmaya açan dünyaca ünlü matematikçimiz Ord. Prof. Dr. Cahit Arf’ın görüşlerine ve günümüzde yapay zekâ üzerine yürütülen tartışmalara yakından bakıyoruz.

Ergenlik dönemi; nörobiyolojik, psikososyal ve fiziksel değişimlerin yoğunlaştığı, çocukluktan yetişkinliğe geçişin kritik bir evresidir. Bu süreçte uyku; öğrenme, dikkat, duygusal denge ve fiziksel gelişimin sağlıklı biçimde sürdürülmesinde temel bir rol oynar. Ancak günümüzde dijital cihazların yaygın kullanımı, özellikle de birden fazla ekranın aynı anda kullanılması, ergenlik dönemindeki bireylerin uyku düzenini giderek daha fazla etkiliyor. Peki bu dijital alışkanlıklar uykumuzu nasıl etkiliyor?

Yüksek enerjili ışınlar ve nanoparçacıkların birlikte kullanılması kanser tedavisini daha etkili hâle getirebilir mi? Bilim insanları, nanoteknoloji destekli radyoterapinin gelecekte daha güvenli ve hedefe yönelik tedavi stratejileri sunabileceğini öngörüyor.

Geometri; şekiller, çizimler ve günlük yaşamdaki uygulamaları nedeniyle matematiğin en eski alanlarından biridir. Ancak geometrik şekiller ne kadar açık görünürse görünsün matematikte onların doğruluğunu göstermek için ispata ihtiyaç vardır. Bu nedenle Öklid’den bu yana ölçü birimi olmayan cetvel ve pergel kullanılarak yapılan çizimler geometride önemli bir yer tutar. Bu çizimlerde sonucu belirleyen, açı ölçüleri ya da uzunluklar değil, şekiller arasındaki matematiksel ilişkilerdir.

İnternette bir video izlendiğinde kısa süre sonra benzer içeriklerin önerilmesi artık oldukça yaygın bir durum. Dijital platformlar, kullanıcıların daha önce izlediği, beğendiği, paylaştığı ya da üzerinde daha fazla zaman geçirdiği içerikleri analiz ederek ilgi alanlarına uygun içerikleri öne çıkarır. Bu süreç rastgele gerçekleşmez. İçerik önerileri belirli matematiksel modeller ve veri temelli kurallar doğrultusunda çalışan algoritmalar tarafından yürütülür. Bu noktada önemli bir soru ortaya çıkar: Algoritmalar gerçekten tarafsız sonuçlar üretebilir mi yoksa kullandıkları veriler ve tasarlanma biçimleri kararlarını etkiler mi?

Bahar aylarının gelmesiyle birlikte doğa canlanırken birçok kişide hapşırık, burun akıntısı, gözlerde kaşıntı gibi alerjik belirtiler artmaya başlayabilir. Bu belirtiler, bağışıklık sisteminin polen gibi genellikle zararsız maddelere aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan alerjik rinit, yani saman nezlesi ile ilişkili olabilir. Peki beslenme, bahar alerjilerinin şiddetini etkileyebilir mi?

Uçakların iniş takımları, gökyüzünde süzülen dev kanatların altında çoğu zaman fark edilmeyen ancak kritik görevler üstlenen sistemlerdir. Bu sistemler, iniş sırasında ortaya çıkan enerjinin kontrollü biçimde sönümlenmesini sağlayarak uçağın güvenle yere inmesini olanaklı kılar. Birer mühendislik harikası olan bu yapılara gelin yakından bakalım.

Aynı düşüncelerin sürekli yankılandığı bir ortamda, gerçekten farklı bir ses duyabilir miyiz? Dijital medya kullanımında bu durum “yankı odası etkisi” kavramıyla açıklanıyor.

Gıda güvenliği denince çoğu kişinin aklına ilk olarak pestisitler geliyor. Oysa gıda güvenliği yalnızca pestisit konusundan ibaret değildir. Bir gıdanın nasıl üretildiği, nasıl taşındığı, nasıl depolandığı, nasıl satıldığı ve evde nasıl hazırlandığı bu zincirin tamamını oluşturur. Başka bir deyişle asıl mesele yalnızca gıdanın içinde ne olduğu değil, o gıdanın hangi aşamalardan geçerek sofraya ulaştığıdır. Bu nedenle gıda güvenliği sadece üreticilerin değil, aynı zamanda tüketicilerin, denetim otoritelerinin ve tüm toplumun ortak sorumluluğudur.

Bu yazıda Akdeniz’in en büyük endemik iki kabuklusu olan pinaların Marmara Denizi’ndeki izini sürüyor, sahada yapılan gözlemlerden bilimsel bulgulara uzanan bir araştırma sürecine tanıklık ediyoruz. Çanakkale Boğazı’nda belirlenen bir ekolojik eşik, denizlerin ne kadar hassas dengeler üzerinde durduğunu gösteriyor. Ancak anlatılanlar yalnızca bir sonuca değil, yeni sorulara da işaret ediyor.

Güneş Sistemi çoğu zaman gezegenler üzerinden tanımlanır. Oysa sistemin kütlesine, kimyasal yapısına ve dinamik geçmişine dair bilgilerin önemli bir bölümü, gezegenlerden daha küçük gök cisimlerinde saklıdır.

Günümüzde beslenme tercihleri yalnızca fizyolojik ihtiyaçlara değil; algılara, inançlara ve pazarlama mesajlarına da dayanıyor. Market raflarında ya da restoran menülerinde sıklıkla karşılaştığımız “organik”, “şekersiz”, “light”, "düşük yağ" veya “yüksek protein” gibi ifadeler, çoğu zaman bir gıdanın genel olarak sağlıklı olduğu izlenimini yaratıyor. Oysa davranış bilimleri alanındaki araştırmalar, bu algının her zaman gıdanın gerçek besin değeriyle örtüşmediğini gösteriyor. Bu durumu açıklayan temel kavramlardan biri sağlık halo etkisidir (health halo effect).

Kutuplardan çöllere, ormanlardan en zorlu arazilere kadar uzanan sayısız operasyonda görev alan bir “uçan kale” hayal edin. Ağır araçlar ve büyük yükleri taşıyabilen, doğal afetlerde hayati roller üstlenen bir helikopter… İşte Boeing CH-47 Chinook, bu sıra dışı yetenekleriyle havacılık tarihinin en ikonik ağır nakliye helikopterlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Mendel’in bezelye bitkileriyle gerçekleştirdiği çaprazlama deneyleri, bezelyelerin şaşırtıcı bir düzen sergilediğini gösterir ve bu saptama hâlâ belli ölçüde geçerlidir. Ancak doğada genler çoğu zaman bu basit tabloyla sınırlı kalmaz. Kalıtım, çok daha karmaşık hatta beklenmedik biçimlerde işler.

Kulak kiri, çoğu zaman hijyenle ilişkilendirilse de aslında kulağın kendini korumak için ürettiği doğal bir salgıdır. Günlük hayatta “kir” olarak adlandırılan bu madde, kulak sağlığımızın önemli bir parçasıdır.

Uzayda hızlanmak her zaman “daha güçlü motorlar” anlamına gelmez. Özellikle uydular ve derin uzay araçları için önemli olan, kısa sürede yüksek hızlara çıkmak değil, çok az yakıt kullanarak uzun süre boyunca güvenilir bir itki sağlamaktır. Uzay mühendisliğinde bu gereksinimi karşılayan en etkili çözümlerden biri Hall etkili itki sistemleridir. 

Bazen tek derdimiz karnımızı doyurmak, biraz uyumak ve “bugünü atlatmak” olur. Bazen de birdenbire kendimizi şu soruların içinde buluruz: Ben ne istiyorum? Hayatımın anlamı ne? Potansiyelimi nasıl ortaya koyabilirim? Bu dalgalanmaların bir nedeni var. Psikolog Abraham Maslow, bu değişimleri anlamak için insanın ihtiyaçlarını bir hiyerarşi içinde açıklayan ve sonraları büyük ün kazanan bir model önerdi: İhtiyaçlar Hiyerarşisi. Gelin bu modeli birlikte tanıyalım.