İnsanlar tehlike ve risk içeren bilgilere daha çok dikkat kesiliyor. Bunun insanın hayatta kalma becerileriyle ilişkili bir nedeni var: Tehlikeyi fark etmek, risklerden kaçınmayı kolaylaştırıyor. Peki bu durum dijital dünyada da geçerli olabilir mi? Her gün milyonlarca haberin üretildiği internet ortamında yapay zekâ sistemleri hangi haberleri daha görünür hâle getiriyor? Çevre haberleri söz konusu olduğunda neden yangın, sel, kuraklık ve diğer felaket konulu içeriklerle daha sık karşılaşıyoruz? Bu soruların yanıtı yalnızca yapay zekâ teknolojilerinde değil, dijital dünyada dikkatimizi nelerin şekillendirdiğinde de saklıdır.

Antibiyotikler, modern tıbbın en önemli keşiflerinden biri. Bakterilerin neden olduğu birçok enfeksiyonun tedavisinde hâlâ büyük önem taşıyan bu ilaçlar, milyonlarca insanın yaşamını kurtardı. Ancak günümüzde antibiyotiklerin etkisini azaltan ciddi bir sorunla karşı karşıyayız: antibiyotik direnci. Antibiyotiklerin gereksiz ya da yanlış kullanımı, bakterilerin zamanla bu ilaçlara karşı dayanıklılık kazanmasına yol açabiliyor. Böylece daha önce kolaylıkla tedavi edilen bazı hastalıklar zamanla daha zor tedavi edilebilir hâle gelebilir. Bilim dünyası ise bilinen antibiyotiklerin yanı sıra dirençli bakterilerle mücadelede kullanılabilecek yeni ve umut verici stratejiler geliştiriyor.

Bir hidrolik presin altında ezilen içecek kutularını izlemek birçok kişiye ilginç hatta tatmin edici gelir. Özellikle içi sıvı dolu kutular sıkıştırılırken yüzeylerinde halka halka ilerleyen kıvrımlar oluşur. İlk bakışta rastgele oluşuyormuş gibi görünen bu desenlerin ardında ise şaşırtıcı bir matematiksel düzen yatıyor.

Kimya denildiğinde akla çoğu zaman çözücüler, sıvılar ve cam kaplar gelir. Bu da kimyasal reaksiyonların genellikle sıvı ortamlarda gerçekleştiği izlenimini doğurur. Oysa bazı reaksiyonlar yalnızca mekanik etkilerle de gerçekleştirilebilir.

Radar sistemlerine yakalanmadan hareket edebilmek modern askerî hava teknolojilerinin en önemli hedeflerinden biri. TUSAŞ tarafından geliştirilen Anka-3 gibi düşük radar görünürlüğüne sahip hava araçları, stealth (hayalet) teknolojileri sayesinde radar sistemleri tarafından daha zor tespit ediliyor. Peki hayalet uçaklar bunu nasıl başarıyor?

ChatGPT gibi yapay zekâ sistemleriyle sohbet ederken karşımızda bizi gerçekten anlayan biri varmış gibi hissedebiliriz. Peki bu sistemler gerçekten düşünüyor mu yoksa büyük miktarda veriden öğrendikleri örüntülerden yararlanarak mı yanıt üretiyor? Bu sorunun izini sürerken 1959 yılında "Makine düşünebilir mi?" sorusunu tartışmaya açan dünyaca ünlü matematikçimiz Ord. Prof. Dr. Cahit Arf’ın görüşlerine ve günümüzde yapay zekâ üzerine yürütülen tartışmalara yakından bakıyoruz.

Ergenlik dönemi; nörobiyolojik, psikososyal ve fiziksel değişimlerin yoğunlaştığı, çocukluktan yetişkinliğe geçişin kritik bir evresidir. Bu süreçte uyku; öğrenme, dikkat, duygusal denge ve fiziksel gelişimin sağlıklı biçimde sürdürülmesinde temel bir rol oynar. Ancak günümüzde dijital cihazların yaygın kullanımı, özellikle de birden fazla ekranın aynı anda kullanılması, ergenlik dönemindeki bireylerin uyku düzenini giderek daha fazla etkiliyor. Peki bu dijital alışkanlıklar uykumuzu nasıl etkiliyor?

Yüksek enerjili ışınlar ve nanoparçacıkların birlikte kullanılması kanser tedavisini daha etkili hâle getirebilir mi? Bilim insanları, nanoteknoloji destekli radyoterapinin gelecekte daha güvenli ve hedefe yönelik tedavi stratejileri sunabileceğini öngörüyor.

Geometri; şekiller, çizimler ve günlük yaşamdaki uygulamaları nedeniyle matematiğin en eski alanlarından biridir. Ancak geometrik şekiller ne kadar açık görünürse görünsün matematikte onların doğruluğunu göstermek için ispata ihtiyaç vardır. Bu nedenle Öklid’den bu yana ölçü birimi olmayan cetvel ve pergel kullanılarak yapılan çizimler geometride önemli bir yer tutar. Bu çizimlerde sonucu belirleyen, açı ölçüleri ya da uzunluklar değil, şekiller arasındaki matematiksel ilişkilerdir.

Bahar aylarının gelmesiyle birlikte doğa canlanırken birçok kişide hapşırık, burun akıntısı, gözlerde kaşıntı gibi alerjik belirtiler artmaya başlayabilir. Bu belirtiler, bağışıklık sisteminin polen gibi genellikle zararsız maddelere aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan alerjik rinit, yani saman nezlesi ile ilişkili olabilir. Peki beslenme, bahar alerjilerinin şiddetini etkileyebilir mi?

Uçakların iniş takımları, gökyüzünde süzülen dev kanatların altında çoğu zaman fark edilmeyen ancak kritik görevler üstlenen sistemlerdir. Bu sistemler, iniş sırasında ortaya çıkan enerjinin kontrollü biçimde sönümlenmesini sağlayarak uçağın güvenle yere inmesini olanaklı kılar. Birer mühendislik harikası olan bu yapılara gelin yakından bakalım.

Aynı düşüncelerin sürekli yankılandığı bir ortamda, gerçekten farklı bir ses duyabilir miyiz? Dijital medya kullanımında bu durum “yankı odası etkisi” kavramıyla açıklanıyor.

Gıda güvenliği denince çoğu kişinin aklına ilk olarak pestisitler geliyor. Oysa gıda güvenliği yalnızca pestisit konusundan ibaret değildir. Bir gıdanın nasıl üretildiği, nasıl taşındığı, nasıl depolandığı, nasıl satıldığı ve evde nasıl hazırlandığı bu zincirin tamamını oluşturur. Başka bir deyişle asıl mesele yalnızca gıdanın içinde ne olduğu değil, o gıdanın hangi aşamalardan geçerek sofraya ulaştığıdır. Bu nedenle gıda güvenliği sadece üreticilerin değil, aynı zamanda tüketicilerin, denetim otoritelerinin ve tüm toplumun ortak sorumluluğudur.

Bu yazıda Akdeniz’in en büyük endemik iki kabuklusu olan pinaların Marmara Denizi’ndeki izini sürüyor, sahada yapılan gözlemlerden bilimsel bulgulara uzanan bir araştırma sürecine tanıklık ediyoruz. Çanakkale Boğazı’nda belirlenen bir ekolojik eşik, denizlerin ne kadar hassas dengeler üzerinde durduğunu gösteriyor. Ancak anlatılanlar yalnızca bir sonuca değil, yeni sorulara da işaret ediyor.

Günümüzde beslenme tercihleri yalnızca fizyolojik ihtiyaçlara değil; algılara, inançlara ve pazarlama mesajlarına da dayanıyor. Market raflarında ya da restoran menülerinde sıklıkla karşılaştığımız “organik”, “şekersiz”, “light”, "düşük yağ" veya “yüksek protein” gibi ifadeler, çoğu zaman bir gıdanın genel olarak sağlıklı olduğu izlenimini yaratıyor. Oysa davranış bilimleri alanındaki araştırmalar, bu algının her zaman gıdanın gerçek besin değeriyle örtüşmediğini gösteriyor. Bu durumu açıklayan temel kavramlardan biri sağlık halo etkisidir (health halo effect).

Kutuplardan çöllere, ormanlardan en zorlu arazilere kadar uzanan sayısız operasyonda görev alan bir “uçan kale” hayal edin. Ağır araçlar ve büyük yükleri taşıyabilen, doğal afetlerde hayati roller üstlenen bir helikopter… İşte Boeing CH-47 Chinook, bu sıra dışı yetenekleriyle havacılık tarihinin en ikonik ağır nakliye helikopterlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Mendel’in bezelye bitkileriyle gerçekleştirdiği çaprazlama deneyleri, bezelyelerin şaşırtıcı bir düzen sergilediğini gösterir ve bu saptama hâlâ belli ölçüde geçerlidir. Ancak doğada genler çoğu zaman bu basit tabloyla sınırlı kalmaz. Kalıtım, çok daha karmaşık hatta beklenmedik biçimlerde işler.