Skip to content Skip to navigation

2018’in Önemli Bilimsel Gelişmeleri II

Dr. Mahir E. Ocak
31/12/2018 - 12:57

Sizler için derlediğimiz, 2018 yılında bilim ve teknoloji alanında yaşanan önemli gelişmeleri üç bölüm halinde yayınlıyoruz.

2018’in Önemli Bilimsel Gelişmeleri I

2018’in Önemli Bilimsel Gelişmeleri III

 

Adli Soy Kütüğü

Suçluları bulmak için adli soy kütüğü olarak adlandırılan yeni bir yöntem kullanılmaya başlandı. Dedektifler, olay yerinde toplanmış DNA örneklerinin kime ait olduğunu bulmak için bir DNA veri tabanında tarama yaparak suçlu ile yakın akraba olabilecek kişileri belirliyorlar.

 

Hücrelerin İçinde Ufak Damlacıklar

Araştırmacılar, hücre bileşenlerinin faz ayrışması olarak adlandırılan bir süreçle ufak damlacıkların içinde bir araya geldiğini keşfetti. Bilimsel çalışmalar, bu damlacıkların kritik işlevleri olduğuna işaret ediyor. Örneğin damlacıkların gen ifadesinde* önemli rol oynadığını gösteren bulgular var. Ayrıca araştırmacılar beyinde tıkanıklıklara sebep olabilen, katılaşarak pıhtılaşmış damlacıkları çözmek için kullanılabilecek bir yöntem de buldu.

*Genler etkilerini, taşıdıkları genetik kodla belirlenen proteinler üretildiği zaman gösterir. Buna o genin ifade edilmesi denir.

 

Genetiği Değiştirilmiş Bebekler

Çin’deki Güney Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde çalışan He Jiankui, HIV virüsünden etkilenmemeleri için genleriyle oynanmış iki bebeğin sağlıklı bir biçimde dünyaya geldiğini açıkladı. İki bebeğin yapılan müdahaleden yarar görecekleri bile şüpheli olmasına rağmen belirsiz tehlikelere maruz bırakılmaları pek çok bilim insanı tarafından etik bulunmadı. Jinakui, bebeklerin doğumunu açıkladığı videoda “yaptığı işin tartışmalara konu olacağını bildiğini, ancak ailelerin bu teknolojiye ihtiyacı olduğunu düşündüğünü ve onlar için eleştirilmeye razı olduğunu” söylüyor.

 

Genleri Etkisizleştiren İlaç

Onpattro adlı, genleri etkisiz hale getiren ilk ilaç ABD ve Avrupa’da kullanılmaya başlandı. Araştırmacılar, kısaca RNAi olarak adlandırılan m-RNA’yı (mesajcı RNA) bloke eden süreci 20 yıl önce keşfetmişlerdi. Kalıtsal bir hastalığı hedef alan Onpattro’nun türünün ilk örneği olduğu, gelecekte genleri etkisizleştiren başka ilaçların da geliştirilebileceği düşünülüyor.

 

Organizmaların Gelişimi

Tek bir hücre nasıl zamanla karmaşık organları ve organizmaları oluşturuyor? Araştırmacılar, artık bir grup yöntemi kullanarak organların ve organizmaların hücre hücre nasıl geliştiğini takip edebiliyor. Hangi genlerin ne zaman aktifleştiği, hücrelerin ne şekilde başkalaşmasına sebep oldukları izlenebiliyor. Bu yöntemler sayesinde elde edilen bilgilerin özellikle tıpta çok faydalı olacağı düşünülüyor.

 

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Biyoloji

Doğada bazı hayvan türlerinin sayısı kıtlık, aşırı avlanma, iklim değişikliği ya da yaşam alanlarının daralması sonucu azalır. Hatta bu durum soylarının tamamen tükenmesine kadar gidebilir. Fakat bazen soyu tükendi diye düşündüğümüz türler uzun bir aradan sonra tekrar ortaya çıkar. Türkiye’deki bu türlerden biri de balık baykuşudur.

Biyoloji

Daha önce arıların sıfırı kavrayabildiği ve bu yüzden soyut matematikle ilgili kavramları anlamlandırabildiği üzerine gerçekleştirilen araştırmayı yürüten ekip arılar üzerinde çalışmaya devam etti ve arıların sembolleri sayılarla eşleştirebildiğini keşfetti.

Biyoloji

Bilim insanları, kuşların gagalarındaki bazı hücrelerin pusula işlevi gördüğünü ve bu durumun kuşların uzun ve karmaşık rotalarda yaptıkları yolculuklarda yön bulmalarına yardımcı olduğunu düşünüyordu. Fakat yakın zamanda yapılan bir araştırma, kuşların yönlerini kolaylıkla bulabilmesini sağlayan şeyin gözlerinde bulunan bir protein olduğunu gösterdi.

Biyoloji

ABD’deki Utah Sağlık Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, Clostridia (20-30 ayrı bakteriyi içine alan bir sınıf) ba

Biyoloji

Dünyanın birçok yerinde bulunan kırlangıçkuyruklar yaklaşık 560 türe sahip bir kelebek ailesidir. İsimlerini, bazı türlerin kanatlarının altındaki kuyruğa benzer uzantılardan alırlar. Çoğunlukla tropik bölgelerde yaşarlar.

Biyoloji

Nanomalzemelere dayalı elektrokimyasal biyosensörler ve aptasensör teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle 2015 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. K. Arzum Erdem Gürsan ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

Semenderlerin bacakları koptuğunda yeniden gelişir. Kertenkeleler düşmanlarını yanıltmak için kuyruklarını bırakır, daha sonra yeniden büyütür. Planarya solucanları, denizanaları ve denizşakayıkları ise bütün vücutlarını yeniden büyütebilir. 

Biyoloji

İnsan Genom Projesi ile insanların gen haritasının çıkarılması pek çok gelişmeye kapı araladı. Bunlardan biri de genetik testler. Genetik testler kan, tükürük gibi vücut sıvılarındaki hücrelerden elde edilen DNA’nın incelenmesine dayanıyor.

Biyoloji

Dünyada bilinen örümcek türlerinin sayısı 43.000’den fazladır. Bu örümcek türlerinin birçoğu zehirli olmasına rağmen zehirleri insanı öldürücü nitelikte değildir. Fakat 30 kadar türün zehrinin insanlar için tehlikeli olabileceği düşünülüyor.

Biyoloji

İnsan genomunun sadece %2’lik kısmı protein kodlar. Kodlamayan DNA ise geriye kalan %98’lik kısmı ifade etmek için kullanılan terimdir. Bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, kodlamayan DNA’daki mutasyonların otizme yol açabileceğini gösteriyor.