Skip to content Skip to navigation

Dopamin: Kendini Ödüllendir!

Dr. Öğr. Üyesi Ceren Türkcan
19/11/2019 - 15:28

Eylemlerimizi yönlendiren iki faktör var: yapmamız gerekenler ve yapmayı istediklerimiz. Yemek yemek, uyumak gibi yapmak zorunda olduğumuz eylemler dışındakileri kendimiz yapmayı tercih ettiğimiz için gerçekleştiriyoruz. Peki, beynimiz buna nasıl karar veriyor?

Beynimizde ödül merkezi olarak adlandırılan bir bölüm bulunuyor. Bu merkez ulaşmak istediğimiz bir amaç ya da elde etmek istediğimiz bir nesne için zaman, enerji ve çaba sarf etmeye istekli olmamızı sağlıyor.

Ödül olarak algıladığımız bir durumla karşılaştığımızda beynimizde dopamin olarak isimlendirilen ve sinir hücrelerinin birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan kimyasal bir madde salgılanıyor. Beynin farklı bölümlerinden salgılanan dopaminin dikkat, konsantrasyon, yeme, içme isteği gibi farklı birçok süreçte etkisi var.

Beynin ödüllendirme sisteminde katkısı olan bölümler

Peki, kendimizi ödüllendirmek istiyorsak dopamini dışarıdan almanın bir yolu var mı? Örneğin yiyeceklerde bulunur mu? Ya da eczanelerde satılır mı?

Dopamini dışarıdan almak mümkün değil. Aslında sorunun cevabı kendimizde! Nasıl mı? Örneğin kendinizi ne zaman ödüllendirilmiş hissettiğinizi düşünün. Öğretmeniniz ‘’Aferin!’’ dediğinde olabilir mi? Ya da yaptığınız bir davranış çevrenizdekiler tarafından takdir edildiğinde?

Ödül olarak algıladığımız bir uyarıcı ile -örneğin lezzetli bir dilim yaş pasta- karşılaştığımızda beynimizde dopamin salgılanır. Dopamin kişinin kendini mutlu ve ödüllendirilmiş hissetmesini sağlar. Bu nedenle ödül, mutluluk, tatmin gibi duygularla ilişkilendirilir.

Dopamin vücutta belirli durumlarda salgılanır. Örneğin dopamin açsak ya da susamışsak yemek yeme ya da su içme isteğinin oluşmasını sağlar. Bunun yanı sıra verilen bir görevi tamamladığımızda, sevdiğimiz işlerle uğraştığımızda, örneğin müzik dinlerken ya da ilgi duyduğumuz hobiler ile uğraştığımız zamanlarda da salgılanır.

Dopamin salgılanmasını sağladığı bilinen aktivitelerden biri de egzersiz yapmak. Bu nedenle spor yapan kişiler kendilerini mutlu ve enerjik hissederler. Dolayısıyla depresyona yakalanma riskleri de daha düşüktür. Bu durum aynı zamanda spor yapan kişilerin egzersiz yapmaya büyük bir istekle devam etmelerini sağlar.

Spor yapmanın fiziksel ve ruhsal sağlığımız üzerindeki etkileriyle ilgili Neden Spor Yapmalıyım? yazımızı okuyabilirsiniz.

Beynimizde dopamin salgılandığında kendimizi daha iyi ve mutlu hissederiz. Bu da dopamin salgılanmasına neden olan durumu tekrar tekrar yapmayı istememizi sağlar. Bu nedenle kendinizi mutsuz hissediyorsanız ya da daha önce yapmaktan hoşlandığınız aktivitelere artık ilgi duymuyorsanız çevrenizdeki insanlar veya psikolojik destek almak için başvurduğunuz uzmanlar size genellikle sevdiğiniz işlerle uğraşmanızı ya da spor yapmanızı tavsiye eder. Bu tavsiyelerin temelinde dopamin salgılanmasının etkileri olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Kısacası ihtiyaçlarımızı karşılamanın yanı sıra sevdiğimiz işlerle uğraşmak ve egzersiz yapmak mutlu ve enerjik hissetmek dolayısıyla kendimizi ödüllendirmek için gerekli. Unutmayın, çok yorgun olduğunuz bir günde kendinizi biraz zorlayıp “ter atmak” sonunda hissedeceklerinize değecektir!
 

Kaynaklar:
Yazar Hakkında:
Dr. Öğr. Üyesi Ceren Türkcan
Beykent Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü

İlgili İçerikler

Tıp ve Sağlık

Kimi zaman bazı yiyecekleri canımız diğerlerine göre daha çok çeker. Bunun sebebiyse vücudumuz için gerekli besin maddelerini günlük olarak belirli oranlarda almak zorunda olmamız.

Tıp ve Sağlık

Yeni tip koronavirüsün ağız, burun, boğaz gibi solunum yollarından geçip akciğerlere ve havayı soluk borusundan akciğerlere taşıyan hava yolları olan bronşlara yerleştiği ve bunun sonucunda virüsün bulaştığı kişide solunum yetmezliğinin ortaya çıktığı artık biliniyor.

Tıp ve Sağlık

Yeni tip koronavirüs, solunum yolu enfeksiyonuna neden oluyor. Bu nedenle COVID-19’a yakalanan hastalardan ciddi solunum yetmezliği yaşayanların tedavisinde mekanik ventilatörlere yani solunum cihazlarına ihtiyaç duyuluyor.

Tıp ve Sağlık

Kısa bir sürede tüm dünyayı etkisi altına alan yeni tip koronavirüsün neden olduğu COVID-19 hastalığının henüz bir tedavisi ya da aşısı bulunmuyor.

Tıp ve Sağlık

Bir grup araştırmacı, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde hayvanların beyninde ağrı algısını kontrol eden bir bölge keşfetti. 

Tıp ve Sağlık

Virüslerin neden olduğu solunum yolu enfeksiyonları, virüs taşıyan kişinin nefes alıp verirken, konuşurken, öksürürken ve hapşırırken açığa çıkardığı damlacıkların başka bir insana bulaşması ile ortaya çıkıyor.

Tıp ve Sağlık

Yapılan araştırmalar, COVID-19’a yakalanan kişilerde yaygın olarak D vitamini eksikliği olduğunu gösteriyor. Peki vitamin, mineral veya gıda takviyeleri bağışıklık sisteminin güçlendirilmesine nasıl katkı sağlıyor?

Tıp ve Sağlık

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün her yaştaki insana ve özellikle gençlere tavsiye olarak verdiği bu sözü, spor yapan kişinin zihinsel olarak da sağlıklı olacağını anlatıyor. Peki, spor yapmak beynimizi nasıl etkiler?

Tıp ve Sağlık

Yeni tip koronavirüs nedeniyle hasta olan kişi sayısı her geçen gün artıyor. Yeni tip koronavirüs için aşı adayı çalışmalarından biri olan Sinovac Biotech’in aşı çalışmasıyla ilgili detaylar ise yakın zamanlarda Science dergisinde yayımlandı.

Tıp ve Sağlık

Bütün hastalıkların bir aşısı olmasa da bugüne kadar pek çok hastalığa karşı aşı geliştirilmiştir. Peki aşı vücudumuzu hastalıklardan nasıl korur?