Skip to content Skip to navigation

Dopamin: Kendini Ödüllendir!

Dr. Öğr. Üyesi Ceren Türkcan
19/11/2019 - 15:28

Eylemlerimizi yönlendiren iki faktör var: yapmamız gerekenler ve yapmayı istediklerimiz. Yemek yemek, uyumak gibi yapmak zorunda olduğumuz eylemler dışındakileri kendimiz yapmayı tercih ettiğimiz için gerçekleştiriyoruz. Peki, beynimiz buna nasıl karar veriyor?

Beynimizde ödül merkezi olarak adlandırılan bir bölüm bulunuyor. Bu merkez ulaşmak istediğimiz bir amaç ya da elde etmek istediğimiz bir nesne için zaman, enerji ve çaba sarf etmeye istekli olmamızı sağlıyor.

Ödül olarak algıladığımız bir durumla karşılaştığımızda beynimizde dopamin olarak isimlendirilen ve sinir hücrelerinin birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan kimyasal bir madde salgılanıyor. Beynin farklı bölümlerinden salgılanan dopaminin dikkat, konsantrasyon, yeme, içme isteği gibi farklı birçok süreçte etkisi var.

Beynin ödüllendirme sisteminde katkısı olan bölümler

Peki, kendimizi ödüllendirmek istiyorsak dopamini dışarıdan almanın bir yolu var mı? Örneğin yiyeceklerde bulunur mu? Ya da eczanelerde satılır mı?

Dopamini dışarıdan almak mümkün değil. Aslında sorunun cevabı kendimizde! Nasıl mı? Örneğin kendinizi ne zaman ödüllendirilmiş hissettiğinizi düşünün. Öğretmeniniz ‘’Aferin!’’ dediğinde olabilir mi? Ya da yaptığınız bir davranış çevrenizdekiler tarafından takdir edildiğinde?

Ödül olarak algıladığımız bir uyarıcı ile -örneğin lezzetli bir dilim yaş pasta- karşılaştığımızda beynimizde dopamin salgılanır. Dopamin kişinin kendini mutlu ve ödüllendirilmiş hissetmesini sağlar. Bu nedenle ödül, mutluluk, tatmin gibi duygularla ilişkilendirilir.

Dopamin vücutta belirli durumlarda salgılanır. Örneğin dopamin açsak ya da susamışsak yemek yeme ya da su içme isteğinin oluşmasını sağlar. Bunun yanı sıra verilen bir görevi tamamladığımızda, sevdiğimiz işlerle uğraştığımızda, örneğin müzik dinlerken ya da ilgi duyduğumuz hobiler ile uğraştığımız zamanlarda da salgılanır.

Dopamin salgılanmasını sağladığı bilinen aktivitelerden biri de egzersiz yapmak. Bu nedenle spor yapan kişiler kendilerini mutlu ve enerjik hissederler. Dolayısıyla depresyona yakalanma riskleri de daha düşüktür. Bu durum aynı zamanda spor yapan kişilerin egzersiz yapmaya büyük bir istekle devam etmelerini sağlar.

Spor yapmanın fiziksel ve ruhsal sağlığımız üzerindeki etkileriyle ilgili Neden Spor Yapmalıyım? yazımızı okuyabilirsiniz.

Beynimizde dopamin salgılandığında kendimizi daha iyi ve mutlu hissederiz. Bu da dopamin salgılanmasına neden olan durumu tekrar tekrar yapmayı istememizi sağlar. Bu nedenle kendinizi mutsuz hissediyorsanız ya da daha önce yapmaktan hoşlandığınız aktivitelere artık ilgi duymuyorsanız çevrenizdeki insanlar veya psikolojik destek almak için başvurduğunuz uzmanlar size genellikle sevdiğiniz işlerle uğraşmanızı ya da spor yapmanızı tavsiye eder. Bu tavsiyelerin temelinde dopamin salgılanmasının etkileri olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Kısacası ihtiyaçlarımızı karşılamanın yanı sıra sevdiğimiz işlerle uğraşmak ve egzersiz yapmak mutlu ve enerjik hissetmek dolayısıyla kendimizi ödüllendirmek için gerekli. Unutmayın, çok yorgun olduğunuz bir günde kendinizi biraz zorlayıp “ter atmak” sonunda hissedeceklerinize değecektir!
 

Kaynaklar:
Yazar Hakkında:
Dr. Öğr. Üyesi Ceren Türkcan
Beykent Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü

İlgili İçerikler

Tıp ve Sağlık

San Diego’daki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan Prof. Dr. Karen Christman ve arkadaşları kalp krizi geçirmiş hastaların kalp kaslarını onarmak için bir hidrojel geliştirdi.

Tıp ve Sağlık

Okulda sınav haftasındasınız ve ders çalışırken sürekli bir şeyler atıştırıyorsunuz. Bu durumda muhtemelen “Stresten yiyorum” cevabını verirsiniz. Bazı insanlar stresli oldukları dönemlerde normalde olduğundan daha fazla yemek yer. Stres bazı insanların ise yeme isteklerinin azalmasına neden olur. Peki, stres yeme alışkanlıklarımızı nasıl etkiliyor?

Tıp ve Sağlık

Sağlıklı gelişebilmeleri için çocukların düzenli bir biçimde aşılanması çok önemli. Ancak bazen aşı kayıtlarında sıkıntılar yaşanabiliyor. Bazen de ebeveynler çocuklarının hangi aşıları olduğunu ya da hangi aşının zamanının geldiğini unutabiliyor.

Tıp ve Sağlık

Aşırı kilo ve obezite 21. yüzyılın önemli sağlık sorunlarından biri. Özellikle çocukları ve gençleri tehdit eden bu küresel sağlık sorunu şehirleşmiş bölgelerde daha yaygın görülüyor. Çocukluk döneminde obez olan kişiler çoğunlukla yetişkin dönemlerinde de obez oluyor. Bu kişilerin genç yaşta diyabet, kalp damar hastalıkları gibi hastalıklara yakalanma ihtimalleri daha yüksek.

Tıp ve Sağlık

Sevdiğiniz bir sanatçının konserinden çıktınız ve kulağınızın çınladığını hissediyorsunuz. Yüksek sesle müzik dinlemek hayli zevkli ancak sesin şiddetinin belirli bir seviyenin üzerine çıkması sağlık sorunlarına yol açabiliyor.

Tıp ve Sağlık

Boston Çocuk Hastanesinde çalışan Timothy Yu arkadaşları, kişiye özel bir tedavi geliştirdi. İlk bulgular, tedavinin olumlu sonuç verdiğini gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Yapılan araştırmalar son yıllarda depresyonun daha da yaygınlaştığını gösteriyor. Ergenlerde depresyon teşhisinin konulması ise yetişkinlere göre daha zor çünkü ergenlikte doğal olarak görülen psikolojik değişimlerle depresyonun belirtileri birbirine benziyor.

Tıp ve Sağlık

Hiç hata yapmamayı mı yoksa çok sayıda deneme ve yanılmadan sonra başarılı olmayı mı tercih edersiniz? Hata yapmak zaman zaman insanlar tarafından bir eksiklik olarak görülse de araştırmalar hata yapmanın öğrenmeyi olumlu etkilediğini gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Mutluluğumuzun nelere bağlı olduğu konusu tarih boyunca insanların ilgisini çekmiştir. 80 yıl süren araştırma mutluluğu belirleyen en önemli faktörün çevremizdeki insanlarla iyi ve olumlu ilişkiler kurmak olduğunu gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Geçtiğimiz on yılda elde edilen bulgular, kızamık aşısının sadece kızamık hastalığına karşı değil uzun vadede diğer hastalıklara karşı da koruma sağladığını göstermişti. Uluslararası bir araştırma grubunun yakın zamanlarda Science’ta yayımladıkları sonuçlar, bağışıklık sistemindeki hafıza kaybı hipotezinin doğru olduğuna işaret ediyor.