Polen Alerjileri ve Beslenme
Bahar aylarının gelmesiyle birlikte doğa canlanırken birçok kişide hapşırık, burun akıntısı, gözlerde kaşıntı gibi alerjik belirtiler artmaya başlayabilir. Bu belirtiler, bağışıklık sisteminin polen gibi genellikle zararsız maddelere aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan alerjik rinit, yani saman nezlesi ile ilişkili olabilir. Peki beslenme, bahar alerjilerinin şiddetini etkileyebilir mi?
Eva-Foreman/iStockphoto.com
Bilimsel çalışmalar, bağışıklık sistemi ile beslenme arasında güçlü bir ilişki olduğunu gösteriyor. Alerjik reaksiyonlar, bağışıklık sisteminin aslında zararsız olan maddelere karşı aşırı yanıt vermesi sonucu ortaya çıkar. Bu süreçte vücutta histamin gibi inflamatuar bileşikler salgılanır ve semptomlar oluşur. Beslenme ise bu inflamatuar süreci hem artırabilir hem de azaltabilir.
Antioksidanlar açısından zengin bir beslenme düzeni, bağışıklık sistemini destekleyerek alerjik semptomların kontrolüne yardımcı olabilir. Başlıca antioksidanlar arasında bulunan C vitamini, E vitamini ve polifenoller gibi bileşikler, oksidatif stresi azaltarak bağışıklık sisteminin daha dengeli çalışmasına katkı sağlar. Bazı çalışmalar, yüksek antioksidan alımının solunum yolu inflamasyonunu azaltabileceğini gösteriyor. Kırmızı ve yeşil biber, yeşillikler, turunçgiller, ıspanak, kivi, çilek, domates gibi besinler C vitamini bakımından zengin besinler arasındadır. Kırmızı ve mor meyveler, yeşil çay, kakao, zeytinyağı ise polifenol açısından zengin besinlere örnek verilebilir. Yeşil yapraklı bitkiler; yağlı tohumlar ve bunlardan elde edilen yağlar; fındık, ceviz, badem gibi sert kabuklu yemişler ise E vitamini içeren gıdalardan bazılarıdır.
Omega-3 yağ asitleri inflamasyonun baskılanmasında rol oynayan bileşenler arasında yer alıyor. Balık, ceviz, keten tohumu gibi besinlerde bulunan omega-3’ler inflamasyonu baskılayıcı etkileriyle bilinir. Bazı araştırmalar, omega-3 alımının alerjik hastalıklarda semptomları hafifletebileceğini ve bağışıklık yanıtını düzenleyebileceğini gösteriyor.
marilyna/iStockphoto.com
Bağırsak sağlığı da alerjilerle ilişkili olabiliyor. Bağırsak mikrobiyotası, bağışıklık sisteminin önemli bir düzenleyicisidir. Bu nedenle probiyotik ve prebiyotik içeren besinler bağışıklığı destekleyebiliyor. Probiyotikler, özel probiyotik suşlar içeren yoğurt ve kefir gibi fermente süt ürünleri, kombucha (fermente bir çay içeceği) ile lahana ve salatalık turşusu gibi bazı fermente gıdalar tüketilerek alınabilir. Ayrıca bazı gıda ürünlerine eklenebilir veya besin takviyesi (hap/toz) olarak alınabilir. Prebiyotik açısından zengin bazı besinler ise yer elması, sarımsak, soğan, kuşkonmaz, lahana, bezelye, pırasa gibi sebzeler; muz, elma, greyfurt, nar, şeftali gibi meyveler; antep fıstığı ve kaju; yulaf, arpa ve tam tahıllar ile mercimek, nohut ve kırmızı fasulye gibi bakliyatlardır. Bazı klinik çalışmalar, probiyotik kullanımının alerjik rinit semptomlarını azaltabileceğini ortaya koysa da etkiler suşa özgü farklılık gösterebiliyor ve bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor.
D vitamini bağışıklık sisteminin işleyişinde önemli rol oynuyor. Bu nedenle düşük D vitamini seviyeleri dolaylı olarak alerjik hastalıklarla ilişkili olabilir. Güneş ışığına maruziyetin arttığı bahar ayları bu açıdan destek sağlasa da eksiklik durumunda bir uzman gözetiminde takviye ile desteklenmesi öneriliyor.
Kuersetin açısından zengin besinlerin de alerjik reaksiyonlarda rol oynayan histamin salınımını azaltarak mevsimsel alerji semptomlarını hafifletebileceği düşünülüyor. Ancak bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor. Soğan, elma, armut, brokoli, kırmızı üzüm, yaban mersini gibi besinler bu gruba örnek olarak verilebilir. Aynı zamanda antioksidan ve anti inflamatuar etkilere sahip olan bu besinler beslenmeye dâhil edilerek etkileri gözlenebilir.
Öte yandan bazı besinler hassas bireylerde alerjik semptomları artırabilir. Özellikle yüksek derecede işlenmiş gıdalar, rafine şekerler ve trans yağlar inflamasyonu artırarak bağışıklık sisteminin daha hassas hâle gelmesine neden olabilir. Ayrıca histamin içeriği yüksek olan bazı besinler (örneğin işlenmiş etler) hassas bireylerde semptomları tetikleyebilir.
Yeterli sıvı alımı da mukozal bariyerin korunmasına katkı sağlayarak semptomların yönetiminde destekleyici olabilir. Yeterli sıvı tüketimi burundaki mukusun daha akışkan olmasını sağlayarak rahat nefes almayı destekler.
Bahar alerjilerinde beslenme tek başına bir tedavi yöntemi olmasa da inflamasyonu azaltan ve bağışıklık sistemini destekleyen bir beslenme modeli, semptomların hafifletilmesine katkı sağlayabilir. Antioksidanlar açısından zengin, bağırsak sağlığını destekleyen, yeterli protein ve sağlıklı yağlar içeren, işlenmiş gıdaların olabildiğine az olduğu bir beslenme düzeni bu süreçte destekleyici bir rol oynar.
Her bireyin alerji tetikleyicileri ve besinlere verdiği yanıt farklı olabilir. Bu nedenle beslenme düzeni, kişisel farklılıklar göz önünde bulundurularak şekillendirilmelidir. Unutmamak gerekir ki alerjik hastalıklarda esas yaklaşım mümkün olduğunca alerjenlerden uzak durmak ve hekim gözetiminde uygun tıbbi tedavidir.
Sözlük
Suş: Aynı mikroorganizma türü içinde genetik ve biyolojik özellikleri bakımından farklılık gösterebilen alt grup ya da varyant
Kaynaklar:
- Mlcek, J., Jurikova, T., Skrovankova, S., & Sochor, J. (2016). Quercetin and Its Anti-Allergic Immune Response. Molecules, 12;21(5):623
- Kawada, K., Sato, C., Ishida, T., Nagao, Y., Yamamoto, T., Jobu, K., Hamada, Y., Izawa Ishizawa, Y., Ishizawa, K., & Abe, S. (2025). Vitamin D Supplementation and Allergic Rhinitis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Medicina (Kaunas), 61(2):355.
- Nurmatov, U., Devereux, G., & Sheikh, A. (2011). Nutrients and foods for the primary prevention of asthma and allergy: systematic review and meta-analysis. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 127(3), 724-733.
- Chirumbolo, S. (2010). The role of quercetin, flavonols and flavones in modulating inflammatory cell function. Inflamm Allergy Drug Targets, 9(4).
- Memarzia, A., Saadat, S., Behrouz, S., & Boskabady, MH. (2022). Curcuma longa and curcumin affect respiratory and allergic disorders, experimental and clinical evidence: A comprehensive and updated review. Biofactors, 48(3), 521-551.
- Calder, PC. (2015). Marine omega-3 fatty acids and inflammatory processes: Effects, mechanisms and clinical relevance. Biochim Biophys Acta. 1851(4):469-84. Zajac, AE., Adams, AS., & Turner, JH. (2015). A Systematic Review and Meta-analysis of Probiotics for the Treatment of Allergic Rhinitis. Int Forum Allergy Rhinol. 5(6), 524-32.
- https://www.healthline.com/health/seasonal-allergies-best-foods
- https://www.healthline.com/health/home-remedies-for-allergies
Yazar Hakkında:
Fatma Gönen
Beslenme ve Diyet Uzmanı
