Eylül 2026’da Gökyüzü
Eylül ayı, gökyüzünde yazdan sonbahara geçişin belirginleştiği bir dönemdir. Gecelerin giderek uzamasıyla birlikte gözlem için ayrılan zaman artarken yaz boyunca gökyüzüne hâkim olan takımyıldızların yanında sonbaharın karakteristik gök cisimleri de doğu ufkunda yükselmeye başlar. Gök adamızın zengin yıldız alanları gece boyunca gözlemlenebilirken karanlık gökyüzünde geçirilen sürenin uzaması derin uzay gözlemleri için önemli bir avantaj sağlar.
Suluca Bilim Kampı – Çanakkale / Mehmet Yüksek
Bu ay gezegenler de gökyüzünde farklı saatlerde gözlemcilere eşlik edecek. Mars, Jüpiter ve Satürn gece ve sabah saatlerinde gözlenebilirken Uranüs ve Neptün teleskoplu gözlemciler için dikkat çeken hedefler arasında yer alacak. Ay boyunca gerçekleşecek Ay ve gezegen yakınlaşmaları da gökyüzündeki hareketliliği artıracak.
Eylül ayının en önemli astronomik olaylarından biri 23 Eylül'deki sonbahar ekinoksu olacak. Bu tarihle birlikte Kuzey Yarım Küre'de geceler daha da uzamaya başlayacak ve yılın en verimli gözlem dönemlerinden birine doğru ilerleyeceğiz. Ay içerisinde gerçekleşecek Ay evreleri ve gezegen yakınlaşmaları da gözlemcilere hareketli bir gökyüzü sunacak.
İşte eylül ayının öne çıkan gök olayları:
8 Eylül: Ay ve Jüpiter kavuşumu
8 Eylül sabahı, ince hilal evresindeki Ay ile Jüpiter gökyüzünde birbirine yakın konumda olacak. Yengeç Takımyıldızı yönünde yer alacak ikili, gün doğumundan kısa süre önce doğu ufkunda gözlemlenebilecek.
8 Eylül saat 05.00’te gökyüzü
11 Eylül: Yeni ay
11 Eylül’de gerçekleşecek yeni ay evresiyle birlikte gece 20.30’dan sabah yaklaşık 05.30’a kadar Ay ışığının etkisi büyük ölçüde azalacak. Bu nedenle özellikle gecenin son bölümündeki karanlık saatler, derin uzay gözlemleri ve astrofotoğrafçılık için Eylül ayının en uygun gözlem aralıklarından birini oluşturacak.
Bu saatlerde yaz gökyüzünün temsilcileri batıya doğru ilerlerken sonbahar gökyüzünün dikkat çekici hedefleri doğu ve kuzeydoğu ufkunda yükselmeye başlayacak. Andromeda Galaksisi (M31), Üçgen Galaksisi (M33) ve Kahraman Takımyıldızı'ndaki Çift Küme (NGC 869 ve NGC 884), karanlık bir gökyüzünde dürbün ya da küçük teleskoplarla kolayca seçilebilecek başlıca derin uzay hedefleri arasında yer alacak.
Gök adamızın özellikle Kuğu, Kraliçe ve Kahraman yönündeki zengin yıldız alanları da ay ışığının olmadığı saatlerde daha belirgin hâle gelecek. Bu bölgelerde bulunan yıldız kümeleri, bulutsular ve geniş hidrojen bölgeleri, karanlık gökyüzünün sunduğu kontrast sayesinde hem görsel gözlemler hem de astrofotoğraf çalışmaları için uygun koşullar oluşturacak.
Ay ışığının büyük ölçüde azaldığı bu kısa zaman aralığı, özellikle şehir ışıklarından uzak gözlem noktalarında gökyüzünün daha sönük ve yaygın yapılarını seçebilmek için önemli bir fırsat.
11 Eylül saat 03.00’ da gökyüzü
14 Eylül: Ay ve Venüs yakın konumda
14 Eylül akşamı hilal evresindeki Ay ve Venüs, Başak Takımyıldızı yönünde batı ufkuna çok yakın görülecek. Gün batımının hemen ardından kısa bir süreliğine gözlemlenebilecek olan ikili, ufka çok yakın konumda bulunacağı için açık bir batı ufku gözlemi kolaylaştıracak.
14 Eylül saat 19.40’ta gökyüzü
18 Eylül: İlk dördün
18 Eylül’de ilk dördün evresine ulaşacak olan Ay, saat 15.00 civarında Yılancı Takımyıldızı yönünde doğu ufkundan yükselecek. Gözlem için en uygun zaman ise gün batımından sonraki saatler olacak. Gökyüzünde giderek yükselen Ay, yaklaşık saat 23.00’e kadar gözlemlenebilecek.
İlk dördün / Mehmet Yüksek- Bilim Ümraniye
19 Eylül: Ay en uzak konumda
İlk dördün evresini geçen Ay 19 Eylül’de saat 16.00 gibi Yay Takımyıldızı’nda yükselecek. Aynı zamanda Dünya’ya en uzak konumuna (406.700 km) yakın olacağından, gökyüzünde ortalama görünümüne göre biraz daha küçük görünecek.
Ay’ın en yakın ve en uzak görünümlerinin karşılaştırması / Mehmet Yüksek
23 Eylül: Sonbahar ekinoksu
23 Eylül’de gerçekleşecek sonbahar ekinoksu, Kuzey Yarım Küre’de astronomik sonbaharın başlangıcını simgeler. Dünya’nın dönme ekseninin yaklaşık 23,5° eğik olması nedeniyle Güneş ışınları bu tarihte Ekvator’a dik açıyla gelir. Ekinoks sırasında dünyanın büyük bölümünde gece ve gündüz süreleri birbirine yaklaşık eşit hâle gelir. Bu tarihten sonra Kuzey Yarım Küre’de geceler giderek uzarken gündüzler kısalmaya başlar. Sonbaharın başlamasıyla birlikte yaz boyunca gökyüzünde hâkim olan parlak yıldız ve takımyıldızların yerini gecenin ilerleyen saatlerinde yükselen sonbahar gökyüzünün gök cisimleri almaya başlar.
Ekinoks ve gün dönümleri şeması Tasarım: Mehmet Yüksek
26 Eylül: Hasat Dolunayı
Sonbahar ekinoksuna en yakın dolunay, geleneksel olarak Hasat Dolunayı adıyla anılır. Bu yıl bu evre 26 Eylül’e denk geliyor. Bu ad, Kuzey Amerika’daki bazı yerli toplulukların hasat dönemine denk gelen dolunayı tanımlamak için kullandıkları geleneksel isimden gelir. Dolunayın görünümüyle doğrudan bir ilgisi bulunmaz; Ay normal dolunaylardan farklı bir renkte görünmez.
26 Eylül’de dolunay evresinde olacak Ay, saat 18.40 civarında Balık Takımyıldızı yönünde doğu ufkundan yükselecek ve sabah saatlerine kadar gözlemlenebilecek.
Dolunay - İstanbul / Mehmet Yüksek
26-27 Eylül: Ay ve Satürn yakın konumda
26 ve 27 Eylül akşamları dolunay evresindeki Ay ile Satürn, Balık Takımyıldızı yönünde gökyüzünde birbirine yakın görülecek. Gün batımının ardından doğu ufkunda yükselmeye başlayacak olan ikili, gece boyunca gökyüzünde ilerleyerek sabah saatlerine kadar gözlemlenebilecek.
27 Eylül saat 21.00’de gökyüzü
30 Eylül: Ay ve Ülker Açık Yıldız Kümesi kavuşumu
30 Eylül akşamı şişkin evredeki Ay ile Ülker Açık Yıldız Kümesi (M45), Boğa Takımyıldızı yönünde birbirine yakın konumda görülecek. Saat 21.00 civarında doğu ufkundan yükselmeye başlayacak olan ikili, gece boyunca gökyüzünde ilerleyerek gün doğumuna kadar gözlemlenebilecek.
Ay’ın parlaklığı nedeniyle Ülker’deki daha sönük yıldızları gözlemlemek zorlaşabilir. Bu nedenle bu ikiliyi aynı anda gözlemlemek isteyenler, dürbün ya da geniş görüş alanına sahip bir teleskop kullanabilir.
30 Eylül saat 23.00’te gökyüzü
Eylül ayında gezegenler Merkür
Eylül ayında Merkür, Güneş’ten bir süre sonra doğup bir süre sonra batsa da gökyüzünde Güneş’e çok yakın konumda bulunacağından pratikte gözlemlenemeyecek.
Venüs
Eylül ayının ilk günlerinde gün batımının ardından batı ufkuna yakın konumda kısa bir süreliğine gözlemlenebilecek. Ancak gezegenin Güneş’e olan açısal uzaklığı ay boyunca azalacağından, gezegeni görmek gün geçtikçe zorlaşacak.
Mars
Saat 02.00 civarında doğu ufkundan yükselmeye başlayacak olan Mars, ay boyunca her gün biraz daha erken doğacağından gözlem süresi giderek artacak ve sabah gökyüzünün dikkat çekici hedeflerinden biri olmayı sürdürecek.
Jüpiter
Eylül ayının başlarında saat 04.30 civarında doğu ufkundan yükselmeye başlayacak olan Jüpiter, her geçen gün daha erken doğacağından gözlem süresi giderek artacak. Ay sonunda yaklaşık saat 03.00 civarında doğarak gün doğumundan önce gözlemlenebilecek.
Satürn
Temmuz ve ağustos aylarının öne çıkan gözlem hedeflerinden biri olan Satürn, eylül ayında da gökyüzünde dikkat çekici gezegenlerden biri olmayı sürdürecek. Ayın başında yaklaşık saat 21.00’de doğu ufkundan yükselmeye başlayacak olan Satürn, her geçen gün daha erken doğacak ve ay sonunda yaklaşık saat 19.00’da gözlemlenebilir hâle gelecek.
Uranüs
Eylül ayında gece yarısından hemen önce doğu ufkundan yükselecek olan Uranüs, her geçen gün daha erken doğacağı için gözlem süresi artacak. Ancak yaklaşık 5,8 kadir parlaklığı nedeniyle ayrıntılı gözlemler için dürbün veya teleskop kullanılması önerilir.
Neptün
Neptün, eylül ayında da gözlem süresi giderek artan hedeflerden biri olacak. Ayın başlarında yaklaşık saat 20.30’da doğu ufkundan yükselmeye başlayacak olan gezegen, her geçen gün daha erken doğarak ay sonunda yaklaşık saat 18.30’da gözlemlenebilir hâle gelecek. Ancak yaklaşık 7,8 kadir parlaklığı nedeniyle gözlemlenebilmesi için teleskop ve mümkün olduğunca karanlık bir gökyüzü gerekecek.
Eylül ayında başka neler gözlemlenebilir?
Eylül geceleri, yaz ve sonbahar gökyüzünün aynı anda gözlemlenebildiği geçiş dönemlerinden biridir. Gece ilerledikçe doğu ve kuzeydoğu ufkunda yükselen sonbahar gökyüzünün belirgin takımyıldızları, derin uzay gözlemleri için yeni hedefler sunmaya başlar. Özellikle Andromeda Takımyıldızı yönünde bulunan Andromeda Galaksisi (M31) ve Üçgen Gökadası (M33), karanlık gökyüzü koşullarında dürbün ve teleskopla gözlemlenebilecek önemli hedefler arasında yer alır.
Ay ilerledikçe Boğa Takımyıldızı yönünde yükselen Ülker Açık Yıldız Kümesi (M45) de gece gökyüzünün dikkat çekici hedeflerinden biri hâline gelir. Çıplak gözle küçük ve yoğun bir yıldız grubu şeklinde görülebilen Ülker, dürbünle gözlemlendiğinde çok daha fazla yıldızıyla etkileyici bir görünüm sunar. Aynı bölgede bulunan Hyades Açık Yıldız Kümesi de geniş görüş alanına sahip dürbünler için uygun bir gözlem hedefidir.
Yaz gökyüzünden kalan bazı hedefler de eylül gecelerinde gözlemlenmeye devam eder. Halter Bulutsusu (M27), Halka Bulutsusu (M57) ve Herkül Küresel Yıldız Kümesi (M13), teleskopla gözlem için öne çıkan derin uzay cisimleri arasında yer alır. Gece ilerledikçe bu cisimler batıya doğru alçalırken sonbahar gökyüzünün hedefleri doğu ufkunda daha yüksek konuma ulaşır.
Eylül gökyüzü; açık yıldız kümeleri, galaksiler, gezegenimsi bulutsular ve küresel yıldız kümeleri açısından zengin bir gözlem dönemi sunarak hem dürbün hem de teleskop kullanıcıları için verimli koşullar oluşturur.
Messier 45 / Görsel Kredisi: Mehmet Yüksek
Yaz Üçgeni
Vega, Deneb ve Altair yıldızlarının oluşturduğu Yaz Üçgeni, eylül ayında da gece gökyüzünün en belirgin yıldız desenlerinden biri olmayı sürdürüyor. Havanın kararmasının ardından gökyüzünde yüksek konumda görülebilen bu üçlü, gece ilerledikçe batıya doğru hareket eder. Parlak yıldızlardan oluştuğu için şehir ışıklarının bulunduğu ortamlarda bile kolaylıkla fark edilebilen Yaz Üçgeni, yazdan sonbahara geçiş döneminde gökyüzünün en dikkat çekici oluşumlarından biri olarak öne çıkıyor.
Ay’ın evreleri
Kaynaklar:
- https://stellarium-web.org/
- https://in-the-sky.org/
- https://science.nasa.gov/moon/moon-phases/
- https://starwalk.space/en/news/astronomy-calendar-2026 https://www.spaceweatherlive.com/en/moon-phases-calendar/2026/9.html
Yazar Hakkında:
Mehmet Yüksek
Astronom - Bilim Ümraniye Astronomi, Havacılık ve Uzay Atölyesi Eğitmeni
