Ozempic (Semaglutid): Bir Diyabet İlacının Beklenmedik Rotası

Cunaplus_M.Faba/iStockphoto.com

Obezite yalnızca estetik bir sorun değil

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), obeziteyi sağlık için risk oluşturan aşırı ya da anormal yağ birikimi olarak tanımlıyor. Bu nedenle obezite yalnızca görünümle ilgili bir durum değil, birçok hastalıkla ilişkili, kronik ve çok etkenli bir sağlık sorunu olarak değerlendiriliyor. Obezite, kardiyovasküler hastalıklar, hipertansiyon, tip 2 diyabet, karaciğer yağlanması, osteoartrit (eklem kireçlenmesi) ve uyku apnesi gibi pek çok sağlık sorunuyla ilişkilendiriliyor. Bu nedenle kilo yönetimi yalnızca daha zayıf görünmek amacıyla değil, uzun vadeli sağlığı korumak için de önem taşıyor.

Obezite ülkemizde de önemli bir halk sağlığı sorunu. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçlarına göre ülkemizde 15 yaş ve üzeri bireylerin %21,8'i obezite tanısı alırken yetişkin nüfusun yarısından fazlası fazla kilolu ya da obez kategorisinde bulunuyor.  

Ozempic nedir, vücutta nasıl etki gösterir?

Ozempic, etkin maddesi semaglutid olan bir GLP-1 reseptör agonistidir. GLP-1, “glukagon benzeri peptit-1”i ifade eder. Bu hormon, yemek yedikten sonra bağırsaklardan salgılanır ve kan şekeri düzenlenmesinde önemli rol oynar. Semaglutid, vücuttaki doğal GLP-1 hormonunu taklit edecek şekilde geliştirilmiş bir moleküldür. Rekombinant DNA teknolojisi kullanılarak maya hücrelerinden üretilir. Tip 2 diyabet tedavisinde pankreastan glukoza bağımlı insülin salınımını artırır, glukagon salgısını azaltır ve böylece kan şekerinin düzenlenmesine yardımcı olur. “Glukoza bağımlı” etki burada önemli bir ayrıntıdır: Kan şekeri yüksek olduğunda insülin salınımını destekler, düşük olduğunda ise aynı ölçüde insülin salınımını artırmaz.

Peki semaglutidin iştah ve toklukla ilişkisi nasıldır?

Semaglutid, yalnızca pankreas üzerinde etkili değildir. Beyindeki iştah ve toklukla ilişkili sinir ağlarını da etkileyerek açlık hissinin azalmasına ve tokluk hissinin güçlenmesine katkı sağlar. Ayrıca mide boşalma hızını yavaşlatarak besinlerin ince bağırsağa geçişini geciktirir; bu sayede yemek sonrası tokluk hissi uzar ve kan şekeri dalgalanmaları azalmış olur.

Ttsz/iStockphoto.com

Bu mekanizmalar nedeniyle semaglutid içeren ilaçlar kilo kaybı açısından da dikkat çekmiştir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Ozempic esas olarak tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Semaglutidin obezite ve kilo yönetimi için ruhsatlandırılmış formu ise farklı doz ve kullanım şemasıyla Wegovy adıyla bilinir.

Semaglutidin etkileri yalnızca kilo kaybıyla sınırlı değil

Klinik çalışmalar, semaglutidin uygun hastalarda kilo kaybına ve bazı kardiyometabolik göstergelerde iyileşmeye katkı sağlayabildiğini gösteriyor. Ancak bu durum, ilacın herkes için uygun olduğu anlamına gelmiyor. Çünkü semaglutid de bazı ilaçlarda olduğu gibi istenmeyen etkilere ve bazı ciddi risklere yol açabiliyor.

Semaglutidin en sık görülen yan etkileri sindirim sistemiyle ilişkilidir. Bulantı, kusma, ishal, kabızlık ve karın ağrısı en sık bildirilen belirtiler arasındadır. Bu belirtiler özellikle tedavinin başlangıcında ve doz artırımı dönemlerinde daha belirgin olabiliyor.

Kamuoyunda “Ozempic yüzü” olarak adlandırılan durum da sıkça tartışılmaktadır. Bu ifade tıbbi bir tanı değildir. Daha çok hızlı kilo kaybı sonrasında yüzdeki yağ dokusunun ve cildin bu değişime hemen uyum sağlayamaması sonucu oluşan daha çökük ya da yaşlı görünümü anlatmak için kullanılır. Bu durum ilacın doğrudan ve özgül bir yan etkisi değil, hızlı kilo kaybının görünür sonuçlarından biri olarak değerlendirilmelidir.

Daha az görülen ancak daha ciddi olabilecek riskler de mevcuttur. GLP-1 reseptör agonistleriyle tedavi sırasında akut pankreatit, safra taşı ya da safra kesesi iltihabı gibi sorunlar bildirilmiştir. Şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı, sırta vuran ağrı, tekrarlayan kusma gibi belirtiler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması beklenmektedir. İlacın yol açabileceği bulantı, kusma ya da ishal gibi yan etkiler sıvı kaybına da yol açabilmektedir. Bu durum özellikle böbrek hastalığı olan kişilerde akut böbrek hasarı riskini artırabilir. Tip 2 diyabeti olan ve daha önce diyabetik retinopati tanısı almış kişilerde ise kan şekerinin hızlı düzelmesi göz bulgularını etkileyebileceği için göz takibi önemlidir.

Tiroidle ilgili uyarı da dikkatle ele alınmalıdır. Semaglutid ile yapılan hayvan çalışmalarında tiroid C-hücre tümörleri görülmüştür. Ancak bu bulgunun insanlardaki karşılığı kesin olarak gösterilmiş değildir. Buna rağmen kişisel ya da ailesel medüller tiroid kanseri öyküsü olanlarda ve MEN2 sendromu bulunan kişilerde semaglutid içeren ilaçlar kullanılmamalıdır.

Semaglutid dâhil GLP-1 reseptör agonistleri, herkes için yalnızca hekim değerlendirmesiyle kullanılabilecek reçeteli ilaçlardır. Gebelik planı, gebelik ve emzirme dönemleri ise ayrıca dikkat gerektirir.

Ayrıca genel anestezi ya da derin sedasyon gerektiren bir işlem planlanıyorsa kişinin GLP-1 reseptör agonisti kullandığını hekimine ve anestezi ekibine mutlaka bildirmesi gerekir. Çünkü bu ilaçlar mide boşalmasını yavaşlatabilir ve bazı hastalarda mide içeriğinin işlem sırasında solunum yollarına kaçma riskini artırabilir. Güncel yaklaşım, ilacın her hastada otomatik olarak kesilmesinden ziyade kişinin risk durumuna göre değerlendirme yapılmasıdır.

Alones Creative/iStockphoto.com

Neden "zayıflama ilacı" olarak algılanıyor?

Ozempic’in sosyal medyada “zayıflama iğnesi” olarak tanınmasının birkaç nedeni var. Semaglutid ile yapılan klinik çalışmalarda dikkat çekici kilo kaybı sonuçlarının elde edilmesi, kullanıcı deneyimlerinin sosyal medyada hızla yayılması ve idealize edilmiş beden algısının özellikle gençler üzerinde baskı oluşturması bu algıyı güçlendirdi. Ancak burada önemli bir ayrım yapılmalıdır: Bir ilacın kilo kaybına yol açabilmesi, onun herkes tarafından zayıflama amacıyla kullanılabileceği anlamına gelmez. Kilo yönetimi için ilaç tedavisi; vücut kitle endeksi, eşlik eden hastalıklar, kullanılan diğer ilaçlar, kişinin metabolik durumu ve riskleri birlikte değerlendirilerek hekim tarafından planlanır. Dahası, reçetesiz ya da denetimsiz yollarla temin edilen semaglutid ürünleri ciddi sağlık riskleri taşıyabilir. İnternette satılan bazı ürünlerin sahte, düşük saflıkta, yanlış dozda ya da denetimsiz koşullarda hazırlanmış olabildiği gösterilmiştir. Bu tür ürünlerde enfeksiyon, yanlış doz, ciddi mide-bağırsak yan etkileri, sıvı kaybı ve başka toksisite riskleri ortaya çıkabilir. Bu nedenle GLP-1 reseptör agonistleri yalnızca hekim tarafından reçete edildiğinde ve eczacı denetiminde kullanılmalıdır.

Her birey bu ilacı kullanabilir mi?

Hayır. Semaglutid dahil tüm GLP-1 reseptör agonistleri, yalnızca belirli tıbbi endikasyonlara sahip kişilerde, hekim gözetiminde ve uygun dozda kullanılması gereken reçeteli ilaçlardır.

Yalnızca estetik kaygılarla, hekim değerlendirmesi olmadan semaglutid kullanmak, rasyonel ilaç kullanımı ilkeleriyle bağdaşmaz. Kilo yönetimi; hızlı ve kontrolsüz çözümlerle değil, hekim, diyetisyen ve eczacının iş birliğiyle yürütülen, kanıta dayalı ve sürdürülebilir klinik yaklaşımlarla ele alınmalıdır.

Sözlük:

Semaglutid: İnsan vücudunun doğal GLP-1 hormonunu taklit edecek şekilde geliştirilmiş, uzun etkili bir GLP-1 reseptör agonisti

GLP-1: Yemek sonrası bağırsaklardan salgılanan, insülin ve glukagon dengesini, mide boşalmasını ve tokluk sinyallerini etkileyen bir hormon

Kaynaklar:

• Arslan, T. (2023). Obezitede farmakolojik tedavi ve güncel yaklaşımlar. Sağlık Araştırmaları Dergisi, 1(1), 15–43.
• Badve, S. V., Bilal, A., Lee, M. M. Y., Sattar, N., Gerstein, H. C., Ruff, C. T., McMurray, J. J. V., Rossing, P., Bakris, G., Mahaffey, K. W., Mann, J. F. E., Colhoun, H. M., Tuttle, K. R., Pratley, R. E., & Perkovic, V. (2025). Effects of GLP-1 receptor agonists on kidney and cardiovascular disease outcomes: a meta-analysis of randomised controlled trials. The Lancet. Diabetes & Endocrinology, 13(1), 15–28.
• Bezin, J., Gouverneur, A., Pénichon, M., Mathieu, C., Garrel, R., Hillaire-Buys, D., Pariente, A., & Faillie, J.-L. (2023). GLP-1 receptor agonists and the risk of thyroid cancer. Diabetes Care, 46(2), 384–390.
• Dane, A., & Bhatia, K. (2023). The social media diet: A scoping review to investigate the association between social media, body image and eating disorders amongst young people. PLOS Global Public Health, 3(3): e0001091.
• eClinicalMedicine. (2025). Online pharmacies: a double-edged sword. eClinicalMedicine, 80, 103133.
• Fredrick, T. W., Camilleri, M., & Acosta, A. (2025). Pharmacotherapy for obesity: Recent updates. Clinical Pharmacology: Advances and Applications, 17, 305–327.
• Horn, D. B., Almandoz, J. P., & Look, M. (2022). What is clinically relevant weight loss for your patients and how can it be achieved? A narrative review. Postgraduate Medicine, 134(4), 359–375.
• Kempster, I., Fernandes, D., Saeed, M. S., Sharratt, C., & Benfield, S. (2025). Semaglutide-associated drug-induced liver injury: a case report and review of the literature. Oxford Medical Case Reports, 2025(9).
• Nicze, M., Dec, A., Borówka, M., Krzyżak, D., Bołdys, A., Bułdak, Ł., & Okopień, B. (2024). Molecular mechanisms behind obesity and their potential exploitation in current and future therapy. International Journal of Molecular Sciences, 25(15), 8202.
• Shankar, A., Sharma, A., Vinas, A., & Chilton, R. J. (2024). GLP-1 receptor agonists and delayed gastric emptying: implications for invasive cardiac interventions and surgery. Cardiovascular Endocrinology & Metabolism, 14(1): e00321.
• Sharma, T., Paixao, R., & Villabona, C. (2019). GLP-1 agonist associated acute kidney injury: A case report and review. Diabetes & Metabolism, 45(5), 489–491.
• Sodhi, M., Rezaeianzadeh, R., Kezouh, A., & Etminan, M. (2023). Risk of gastrointestinal adverse events associated with glucagon-like peptide-1 receptor agonists for weight loss. JAMA, 330(18), 1795–1797.
• Takrori, E., Peshin, S., & Singal, S. (2025). Gastrointestinal adverse effects of anti-obesity medications in non-diabetic adults: A systematic review. Medicina, 61(11), 1987.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Türkiye Sağlık Araştırması, 2025. TÜİK Haber Bülteni.
• World Health Organization. (2020). Obesity and overweight.

Yazar Hakkında:

Ecz. Seren Gündoğdu

Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakognozi Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi