Fizik-Kimya-Matematik
Kıvanç Çefle
01/04/2020 - 13:55

Satranç - Nisan 2020

Sevgili gençler, Önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümüne bakalım: A. Jaquot, 1934

Sevgili gençler,

Önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümüne bakalım:

A. Jaquot, 1934
 

Beyaz oynar, üç hamlede mat eder.

Siyahın daha baştan pat durumunda olduğu dikkatimizi çekiyor. O hâlde anahtar hamle öncelikle pat durumunu kaldırmalı. 1. Kf3? hamlesini deneyelim:

1. Kf3 Şxa2 2. Vh3 Şb1 ve beyazın üçüncü hamlede mat edemediğini görüyoruz. Başarısız bir deneme. Ama bu deneme bize şunu gösterdi: Eğer f3’teki kale vezirin yolunu kesmeseydi beyaz 3. Vb3 ile mat edebilirdi. O hâlde doğru anahtar hamle 1. Kh3!! olmalı. Şimdi 1…Şxb2 2. Vg3! Şb1 ve 3. Vb3 mat. Burada mart ayında anlattığımız “Loyd’un hat açma” manevrasının bir uygulamasını görüyoruz.

Mart 2020 problemini Arafat Haykır, Abdullah Eyup Perdahçı, Abdullah Said Ulusoy, Adnan Sağ, Ahmet Faruk Yurdakul, Ahmet Sait Bayır, Ahmet Yiğit Küçükbeyazit, Ali Bülent Özveren, Arda Çetinkaya, Berat Arslan, Celal Güvenir, Cemal Bekgöz, Deniz Baran Yıldız, Ebrar Başak, Ecem Alp, Ecem Su Sovukluk, Efsa Uğurel, Emre Göktürk, Engin Erdem Tonoğlu, Eser Bahadır Özkan, Ferhat Çolak, Fuat Sağ, Furkan Elbir, Gülbahar Yavuz, Kerem Aydemir, Meriç Emre Alagöz, Mert Köksal, Mithat Vanlı, Necip Yavaş, Osman Kula, Ömer Berke Döner, Rashadat Imanov, Sude Naz, Tuğrul Selçuk, Uğur Kumcu, Utkan Demirli, Volkan Soylu, Yasir Aktaş, Yavuz Selim Eren, Yunus Emre Kandemir, Yunus Ekrem Demir ve Zümra Çelik isimli okurlarımız doğru çözmüşler.

Satranç diyagramlarında beyazlar her zaman tahtanın alt tarafından, siyahlar da üst tarafından oyuna başlamış kabul edilir (aksi belirtilmedikçe). Bunun için de beyaz piyonlar yukarı doğru, siyah piyonlar da aşağı doğru hareket eder. Bazı okurlarımız bunu dikkate almadıkları için mart ayı problemini yanlış çözmüşler.

Bazı problemler ilginçliklerini deneme hamlelerine borçludur. Anahtar hamle sonrası oyun tek başına ilgi çekici olmayabilir. Ama deneme hamlelerinin başarısız oluşunun ardındaki neden probleme tematik bir bütünlük kazandırır ve problemi çözen üzerinde iyi bir etki yaratır. Bu ayki örneğimiz de böyle bir problem:

Erich A. Brunner
Skakbladet, 1919

Beyaz oynar üç hamlede mat eder.

Pozisyona baktığımızda şu dikkatimizi çekiyor: Eğer sıra siyahta olsaydı 1…Şxg2 oynadığında beyaz hemen 2. Kd2 ile mat ederdi. Ya da 1…h3xg2’ye karşı 2. Kh5 mat var. Bunu geciktirmek için siyah atına bir hamle yaptırırsa (Ad8/d6/a5/c5) beyaz d5’teki kaleyle atı alır ve siyah yine Şxg2/h3xg2 oynamak zorunda kalır ve beyaz Ka2/c2/h5/h6/h8 ile mat ederdi. O hâlde, beyazın tek yapması gereken uygun bir bekleme hamlesi oynamak. Bekleme hamlesi yapabilecek tek taşı da fili. Acaba fili nereye oynamalı?

1. Fh8? Ad8! 2. Kxd8 h3xg2 3. Kh8??
1. Ff6? Ad6!  2. Kxd6  h3xg2 3. Kh6??
1. Fe5? Ac5!  2. Kxc5  h3xg2 3. Kh5??
1. Fd4? Ad6! 2. Kxd6 Şxg2 3. Kd2?? vs.

Gördüğünüz gibi bütün bu denemelerde fil, kalenin mat karesine gelmesine engel oluyor. 1. Fc3/b2 hamlelerinin de aynı şekilde atın uygun bir hamlesiyle başarısızlığa uğratıldığını görürüz. O hâlde doğru anahtar hamle 1. Fa1!! olmalı.  Çünkü fil yalnızca bu karede iken kalenin yolunu kesmiyor. Varyantlara bakalım:

  A)1...Aa5 2.K×a5 Ş×g2 3.Ka2 mat  (2...h×g2 3.Kh5 mat)
  B)1...Ac5 2.K×c5 Ş×g2 3.Kc2 mat   (2...h×g2 3.Kh5 mat)
  C)1...Ad6 2.K×d6 Ş×g2 3.Kd2 mat  (2...h×g2 3.Kh6 mat)
  D)1...Ad8 2.K×d8 Ş×g2 3.Kd2 mat  (2...h×g2 3.Kh8 mat)

Sizin çözeceğiniz problemde de beyaz yine birçok denemeden doğru olanı seçmek zorunda. Bir ay sonra görüşmek üzere…

Erich Brunner
Alpine Chess, 1921

Çözümünüzü göndermek için tıklayın.

 

Yazar Hakkında:
Prof. Dr. Kıvanç Çefle, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi öğretim üyesidir. Boş zamanlarında satranç problemleri kurmaktadır. Bunlardan bazıları önemli uluslararası problem dergilerinde yayımlanmıştır.

Fizik-Kimya-Matematik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde kendi yaptığımız spektroskobu kullanarak ışığı bileşenlerine ayırıyoruz.

Ayın Şifrebilim Sorusu köşesinde Eylül 2020 sorusu yayınlandı.