Mart 2026’da Gökyüzü

ÇOMÜ Ulupınar Gözlemevi / Mehmet Yüksek

Mart geceleri, gökyüzünde mevsimsel değişimin belirgin şekilde gözlendiği dönemlerden biridir. Kış takımyıldızları yavaş yavaş batı ufkuna doğru çekilirken ilkbaharın habercisi olan yıldızlar doğu ufkundan yükselmeye başlar. Mart 2026’da bu geçiş yalnızca takvimde değil, gökyüzü gözlemlerinde de dikkat çekici astronomik olaylarla izlenebiliyor. Ay’ın evreleri, gezegen kavuşumları ve dikkat çekici gök olayları, gökyüzü meraklılarına zengin bir gözlem takvimi sunuyor.

Bu ay gerçekleşen dolunay, geleneksel olarak “Solucan Dolunayı” olarak adlandırılır. Bu isim, Kuzey Yarım Küre’de toprağın çözülmeye başladığı ve doğanın yeniden canlanma sürecine girdiği dönemi ifade eder. İlkbaharın astronomik başlangıcını temsil eden ekinoks da mart ayında gerçekleşir. Gece ve gündüz sürelerinin neredeyse eşitlendiği bu dönem, gökyüzünde de yeni bir mevsimin başladığını gösterir.

Mart ayı, art arda gerçekleşen gök olaylarıyla hem bilimsel açıdan zengin hem de görsel açıdan etkileyici gözlem fırsatları sunuyor.

İşte mart ayının öne çıkan gök olayları:

2 Mart: Ay ve Regulus kavuşması

Gün batımından itibaren bahar takımyıldızları gökyüzünde yükselmeye başlayacak. Bu tarihte dolunay evresine yaklaşan Ay’ın baharın habercisi, Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus ile yan yana görünmesiyle doğu ufkunda dikkat çekici bir ikili oluşacak. Bu kavuşum, Güneş battıktan sonra gün doğumuna kadar izlenebilir.

3 Mart: Solucan Dolunayı ve tam Ay tutulması

Mart ayındaki dolunay, geleneksel olarak “Solucan dolunayı” olarak adlandırılır. Bu yıl 3 Mart’ta Ay, bu isimle bilinen dolunay evresine ulaşacak. Aynı gün bir tam Ay tutulması meydana gelecek.

Tutulma Türkiye saatiyle (TSİ) 12.50’de başlayıp 17.23’te sona erecek. Ancak Ay, Türkiye’de yaklaşık 18.10 civarında doğduğundan tutulma süresince ufkun altında kalacak; dolayısıyla tutulma ülkemizden gözlemlenemeyecek.

Tutulma özellikle Amerika kıtası, Rusya’nın doğu bölgeleri, Asya’nın geniş bir bölümü, Antarktika, Okyanusya ve Alaska’dan gözlemlenebilecek.

Dolunay / Kredi: Matt Cardy / Getty Images

7-8-9 Mart: Venüs ve Satürn kavuşumu

7-8-9 Mart’ta Venüs ve Satürn, Balık Takımyıldızı sınırları içinde dikkat çekici bir kavuşum gerçekleştirecek. Venüs, Satürn’ün yaklaşık 1° kuzeyinden geçerek gökyüzünde yakın bir görünüm oluşturacak.

Venüs ve Satürn bu günler boyunca gökyüzünde birbirine yakın konumda olacak. Bu tarihlerde Güneş’e açısal olarak çok yakın olduklarından kavuşumları yalnızca gün batımlarından sonra gözlemlenebilecek.

Güneş battıktan hemen sonra batı ufkuna yakın bölgede görülebilecek olan ikili, kısa süreliğine gözlemlenebilir. –3,9 kadir parlaklığa sahip Venüs kolaylıkla fark edilirken 0,9 kadir parlaklıktaki Satürn daha sönük görünecek. Ufka yakın konumları nedeniyle dürbün veya bir teleskopla gözlem yapmak daha rahat olacaktır.

10 Mart: Ay son dördün evresinde

Gece yarısından sonra Akrep Takımyıldızı’nda yükselecek olan Ay, son dördün evresine ulaşacak. Aynı zamanda Dünya’ya en uzak konumuna (404.384 km) yakın olacağından, gökyüzünde diğer zamanlara göre biraz daha küçük görünecek.

11 Mart: Son dördün evresi ve Jüpiter’in görünür geri hareketi

Ay, bu dönemde son dördün evresinde gözlemlenecek. Aynı günlerde Jüpiter’in gökyüzündeki görünür geri hareketi sona erecek. 11 Kasım 2025 tarihinden bu yana yıldızlara göre batıya doğru ilerliyor gibi görünen Jüpiter, bu tarihten itibaren doğuya doğru yani alışılmış hareket yönünde ilerlemeye başlayacak.

Bu geri harekete neden olan durum, gezegenin gerçekten yön değiştirmesi değil, Dünya ile Jüpiter’in Güneş etrafındaki yörünge hareketlerinin oluşturduğu bir bakış açısı etkisidir. Dünya yörüngesinde ilerledikçe bakış açımız değişir ve bu da bazı gezegenlerin gökyüzünde bir süre geri gidiyormuş gibi görünmesine neden olur. 11 Mart itibarıyla bu görünür geri hareket sona erecek ve Jüpiter, gökyüzündeki normal seyrine devam edecek.

19 Mart: Yeni Ay

Ay Yeni Ay evresinde olduğu 19 Mart akşamı derin uzay gözlemleri için uygun bir zaman. Saat 19.30’dan sabah saat 04.30’a kadar ay ışığının olmadığı karanlık bir gökyüzü olacak. Jüpiter ise saat yaklaşık 19.20 civarında en yüksek konumuna ulaşacak.

20 Mart: İlkbahar ekinoksu

20 Mart’ta gerçekleşecek olan ilkbahar ekinoksu, Kuzey Yarım Küre’de astronomik ilkbaharın başlangıcını simgeler. İlkbahar ekinoksu, Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanımı ve dönme ekseninin yaklaşık 23,5° eğik olması sonucunda, Güneş’in gök ekvatorunu güneyden kuzeye doğru geçtiği ve ışınlarının Ekvator’a dik düştüğü anda gerçekleşir. Bu olay nedeniyle gece ile gündüz süreleri neredeyse eşitlenir ve bu tarihten itibaren gündüzler uzamaya başlar. Gökyüzünde ilkbahar takımyıldızları daha belirgin hâle gelir ve gök takvimi yeni bir mevsimsel döneme geçer.

22 Mart: Ay en yakın konumunda

22 Mart sabahı saat 08.00 civarında Koç Takımyıldızı yönünde yükselecek Ay, hilal evresinde olacak. Aynı gün Dünya’ya en yakın konumuna (366.857 km) ulaşacağı için gökyüzünde diğer zamanlara kıyasla biraz daha büyük ve parlak görünecek. Yaklaşık 21.30’a kadar gözlemlenebilir.

23 Mart: Ülker, Uranüs ve Ay yakın kavuşumda

İlk dördün evresine yaklaşan Ay, batı ufkunda Ülker Açık Yıldız Kümesi ve Uranüs ile yakın konumda görülecek. Çıplak gözle rahatlıkla seçilebilen Ülker’in aksine Uranüs’ü gözlemlemek için dürbün ya da teleskop gerekir. Bu üçlünün bir sonraki yakın kavuşumu Kasım 2026’da gerçekleşecek.

25 Mart: İlk dördün

İkizler Takımyıldızı’nda yükselecek olan Ay, ilk dördün evresinde olacak ve saat 18:00’de güney meridyeninde en yüksek konumuna ulaşacak. Gece yarısına kadar gözlemlenebilir.

26 Mart: Ay ve Jüpiter kavuşumu

26 Mart gecesi Ay, İkizler Takımyıldızı yönünde yükselirken yaklaşık -2,2 kadir parlaklıkta olan Jüpiter ile yakın konumda görülecek. Kavuşum sırasında Ay, Jüpiter’in yaklaşık 4° kuzeyinde yer alacak. İkili, güney-güneybatı ufku üzerinde gece yarısına kadar rahatlıkla izlenebilir.

29 Mart: Ay ve Regulus örtülmesi

29 Mart gecesi Ay, Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus’un önünden geçerek bir yıldız örtülmesi (okültasyon) oluşturacak. Akşam saat 20:45 gibi başlayacak bu olayda Regulus, Ay’ın karanlık kenarından kaybolacak ve bir süre sonra aydınlık kenarından yeniden ortaya çıkacak.

Regulus’un Ay’ın karanlık yüzeyinden aniden kaybolma anı çok etkileyicidir. Yaklaşık bir saat 20 dakika sürecek bu etkileyici tutulmayı dürbün ya da küçük bir teleskopla izlemek, gözlemi çok daha net ve keyifli hâle getirecektir.

Mart ayında gezegenler

Merkür

Bazı günlerde Güneş’ten erken doğup geç batsa da Güneş’e çok yakın olduğundan gözlemlenmesi zor olacak.

Venüs

Mart ayı boyunca Güneş’e açısal uzaklığı arttığından her gün biraz daha geç batacak. Ayın sonlarına doğru gün batımının hemen sonra batı ufku üzerinde Güneş’ten daha belirgin şekilde ayrılmış olarak görülecek ve kısa süreliğine gözlemlenebilecek.

Mars

Ay boyunca Güneş ile doğup batacağı için gözlemlenemeyecek.

Jüpiter

Mart ayı boyunca Güneş’ten epey geç battığı için gece gökyüzünde uzun süre görünür olacak ve gözlem için en elverişli gezegenlerden biri hâline gelecek. Gün batımının ardından yaklaşık 6-7 saat boyunca rahatlıkla gözlemlenebilen Jüpiter, ilerleyen günlerde Güneş’e açısal olarak yaklaşacağı için daha erken batacak; buna bağlı olarak gözlemlenebildiği süre kademeli olarak kısalacak.

Satürn

Geçtiğimiz aylarda akşam gökyüzünün en elverişli gözlem hedeflerinden biriydi. Ancak mart ayında Güneş’e açısal uzaklığı azalmaya başladığından giderek daha erken batacak. Ayın ilk günlerinde, batı ufku üzerinde gün batımından sonra kısa süreliğine gözlemlenebilirken ilerleyen günlerde Güneş’e iyice yaklaşarak onunla birlikte doğup batmaya başlayacak. Bu nedenle ayın ikinci yarısından itibaren gözlemlenmesi pratikte mümkün olmayacak.

Uranüs

Çıplak göz sınırına yakın parlaklığa sahip olan Uranüs, mart ayında Boğa Takımyıldızı yönündeki Ülker (Pleiades) açık yıldız kümesi yakınlarında ve yaklaşık 5,7 kadir parlaklıkta olacak. Ayın sonlarına doğru batı ufkuna yaklaşacak ve her geçen gün daha erken batarak gece gözlem süresi kısalacak.

Neptün

Neptün ise ayın başlarında Satürn ile yakın konumda olacak. İlerleyen günlerde ise Güneş ile doğup batacağından gözlemlenmesi mümkün olmayacak.

Mart ayında başka neler gözlemlenebilir?

Mart ayı, kış gökyüzünden bahar gökyüzüne geçişin en belirgin şekilde hissedildiği dönemlerden biridir. Kış takımyıldızları batı ufkuna doğru çekilmeye başlarken Aslan, Başak ve Çoban takımyıldızları gecenin ilerleyen saatlerinde iyice yükselir. Böylece bahar gökyüzünün derin uzay hedefleri gözlem için uygun hâle gelir.

Derin uzay meraklıları için özellikle Aslan Takımyıldızındaki M65, M66 ve NGC 3628’den oluşan “Aslan Üçlüsü” dikkat çekicidir. Başak Takımyıldızı yönünde yer alan ve çok sayıda galaksiyi barındıran Başak Galaksi Kümesi ise karanlık bir gökyüzünde teleskopla gözlemlenebilecek zengin bir bölgedir.

Kıştan kalan Orion Bulutsusu ve Ülker Açık Yıldız Kümesi ise ayın ilk yarısında hâlâ gözlemlenebilir olacak.

Mart gökyüzüne bakanları Arkturus, Regulus ve Spica gibi parlak yıldızlar karşılar. Özellikle turuncu rengiyle dikkat çeken Arkturus, bahar akşamlarının adeta yol gösterici yıldızı hâline gelir.

Bahar üçgeni

Takımyıldızlardan farklı olarak parlak yıldızların oluşturduğu desenlere “asterism” adı verilir. İlkbahar aylarında göze çarpan büyük bir üçgen de gökyüzünü tanımada önemli bir rehberdir.

Bahar Üçgeni’nin köşelerini Çoban Takımyıldızı’ndaki Arkturus, Başak’taki Spica ve Aslan Takımyıldızı’nın parlak yıldızları Regulus ile Denebola oluşturur. Bu yıldızların oluşturduğu desen, şehir ışıklarının bulunduğu ortamlarda bile rahatlıkla fark edilebilir ve bahar gökyüzünün başladığını haber verir.

Bahar Üçgeni’ni “Büyük” ve “Küçük” Bahar Üçgeni olarak ikiye ayırabiliriz. Görseldeki Spica, Arkturus ve Regulus yıldızlarını birleştiren kırmızı çizgiler Büyük Bahar Üçgeni’ni temsil eder. Spica, Arkturus ve Denebola yıldızlarını birleştiren yeşil çizgiler ise Küçük Bahar Üçgeni’ni gösterir.

Aşağıdaki görselde Bahar Üçgeni’ni takımyıldızlarla birlikte görebilirsiniz.

Kaynaklar:

• https://stellarium-web.org/
• https://in-the-sky.org/
• https://www.timeanddate.com/eclipse/lunar/2026-march-3
• https://science.nasa.gov/moon/moon-phases/
• https://earthsky.org/astronomy-essentials/visible-planets-tonight-mars-jupiter-venus-saturn-mercury/

 Yazar Hakkında:

Mehmet Yüksek

Astronom - Bilim Ümraniye Astronomi, Havacılık ve Uzay Atölyesi Eğitmeni