Fizik-Kimya-Matematik
Kıvanç Çefle
01/10/2019 - 11:33

Satranç - Ekim 2019

Satranç köşesinde bu ay Eylül 2019 probleminin çözümüne ve Ekim 2019 problemine yer veriyoruz. 

Sevgili gençler,

Önce, eylül ayında sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım:

Matjas Zigman
Mat (Belgrad), 1970

Üç hamlede mat

Çözüm:

1.g×f8=F! Şh8 2.Fg7+ Şh7 3.f8=A mat

Tek varyantlı yalın bir problem. Yine de kurgucu tek varyant içinde iki farklı alt terfiyi göstermeyi başarmış. Problemin bir başka özelliği anahtar hamle ile rütbeli bir taşın alınması. Anahtar hamlede piyonun alınması göreceli olarak olağan sayılabilir. Ama rütbeli bir taşın alınması çok nadirdir. Bununla birlikte problem kurma kuralları açısından “yasak” da değildir.

Şimdi, bir diğer önemli problem temasını inceleyelim:

Wilhelm Massmann
Neue Leipziger Zeitung, 1935
İkincilik ödülü

Beyaz oynar, üç hamlede mat eder.

Burada 1. Ae7 hamlesinin kuvvetli bir anahtar hamle adayı olduğunu düşünebilirsiniz. Çünkü hem 2. Ag6 hem de 2. Af5 mat ile tehdit ediyor. Ne yazık ki 1...Fc2! her iki tehdidi de önlüyor. 1. Ae3 hamlesi de cazip görünüyor çünkü 2. Af5/Kg4 mat tehditleri var ama siyah bunu da 1...Fd7! ile savuşturuyor.

Artık anahtar hamleyi vermenin zamanı geldi:

1. Kg2!
Tehdit 2. Ag6+ Şh3 3. Adf4 mat (model mat). Siyah bu tehdidi iki farklı şekilde önleyebilir:
a) 1...Fc2 2. Ae3 Ff5 3. Axf5 mat
b) 1...Fe8 2. Ae7 Fg6 3. Axg6 mat

Burada “Romalı teması” işlenmiş. Bu temayı şöyle tarif edebiliriz: Beyazın bir “ana planı” vardır. Ancak siyahın bir taşı bu ana planı önleyen bir savunma hamlesi yapmaktadır. Beyaz önce bir “ön oyun” ile savunmayı yapan taşı kötü bir kareye zorlar, arkasından ana planını devreye sokar. Saptırılmış olan siyah taş daha önce yaptığı savunma hamlesi yerine farklı ancak daha kötü bir  savunma hamlesi yapar, beyaz da mat eder.

Bu problemde beyazın iki alternatif ana planı var: 1. Ae7 ve arkasından 2.Ag6/Af5 mat ya da 1. Ae3 ve arkasından 2. Af5/Kg4 mat. Ama siyah bunların birincisini 1...Fc2!, ikincisini de 1...Fd7! ile önlüyor. Beyaz ön oyun (1. Kg2 2. Ag6+ 3. Adf4 mat) ile siyah fili kritik konumunu terk etmeye zorluyor. Siyah filin yeni konumuna göre (c2 ya da e8) iki ana planından uygun olanını devreye sokuyor.

Aşağıdaki problemin çözümünü size bırakıyoruz:

Ernst Altmann
Deutsches Wochenschach, 1913

Beyaz oynar, üç hamlede mat eder.

İpucu: Önce beyazın “ana planının” ne olabileceğini düşünün. Sonra, bu ana planı engelleyen siyah taşı saptıracak hamleyi (yani ön oyunu) bulun.

 

Yazar Hakkında:
Prof. Dr. Kıvanç Çefle, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi öğretim üyesidir. Boş zamanlarında satranç problemleri kurmaktadır. Bunlardan bazıları önemli uluslararası problem dergilerinde yayımlanmıştır.

Fizik-Kimya-Matematik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde kendi yaptığımız spektroskobu kullanarak ışığı bileşenlerine ayırıyoruz.

Ayın Şifrebilim Sorusu köşesinde Eylül 2020 sorusu yayınlandı.