Sağlık
Dr. Öğr. Üyesi Ceren Türkcan
19/11/2019 - 15:28

Dopamin: Kendini Ödüllendir!

Eylemlerimizi yönlendiren iki faktör var: yapmamız gerekenler ve yapmayı istediklerimiz. Yemek yemek, uyumak gibi yapmak zorunda olduğumuz eylemler dışındakileri kendimiz yapmayı tercih ettiğimiz için gerçekleştiriyoruz. Peki, beynimiz buna nasıl karar veriyor?

Eylemlerimizi yönlendiren iki faktör var: yapmamız gerekenler ve yapmayı istediklerimiz. Yemek yemek, uyumak gibi yapmak zorunda olduğumuz eylemler dışındakileri kendimiz yapmayı tercih ettiğimiz için gerçekleştiriyoruz. Peki, beynimiz buna nasıl karar veriyor?

Beynimizde ödül merkezi olarak adlandırılan bir bölüm bulunuyor. Bu merkez ulaşmak istediğimiz bir amaç ya da elde etmek istediğimiz bir nesne için zaman, enerji ve çaba sarf etmeye istekli olmamızı sağlıyor.

Ödül olarak algıladığımız bir durumla karşılaştığımızda beynimizde dopamin olarak isimlendirilen ve sinir hücrelerinin birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan kimyasal bir madde salgılanıyor. Beynin farklı bölümlerinden salgılanan dopaminin dikkat, konsantrasyon, yeme, içme isteği gibi farklı birçok süreçte etkisi var.

data-cke-saved-src=http://www.bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/beynin_dopamin_ile_ilgili_bolumleri_0.jpg

Beynin ödüllendirme sisteminde katkısı olan bölümler

Peki, kendimizi ödüllendirmek istiyorsak dopamini dışarıdan almanın bir yolu var mı? Örneğin yiyeceklerde bulunur mu? Ya da eczanelerde satılır mı?

Dopamini dışarıdan almak mümkün değil. Aslında sorunun cevabı kendimizde! Nasıl mı? Örneğin kendinizi ne zaman ödüllendirilmiş hissettiğinizi düşünün. Öğretmeniniz ‘’Aferin!’’ dediğinde olabilir mi? Ya da yaptığınız bir davranış çevrenizdekiler tarafından takdir edildiğinde?

Ödül olarak algıladığımız bir uyarıcı ile -örneğin lezzetli bir dilim yaş pasta- karşılaştığımızda beynimizde dopamin salgılanır. Dopamin kişinin kendini mutlu ve ödüllendirilmiş hissetmesini sağlar. Bu nedenle ödül, mutluluk, tatmin gibi duygularla ilişkilendirilir.

Dopamin vücutta belirli durumlarda salgılanır. Örneğin dopamin açsak ya da susamışsak yemek yeme ya da su içme isteğinin oluşmasını sağlar. Bunun yanı sıra verilen bir görevi tamamladığımızda, sevdiğimiz işlerle uğraştığımızda, örneğin müzik dinlerken ya da ilgi duyduğumuz hobiler ile uğraştığımız zamanlarda da salgılanır.

data-cke-saved-src=http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/dopamin_nedir_3.jpg

Dopamin salgılanmasını sağladığı bilinen aktivitelerden biri de egzersiz yapmak. Bu nedenle spor yapan kişiler kendilerini mutlu ve enerjik hissederler. Dolayısıyla depresyona yakalanma riskleri de daha düşüktür. Bu durum aynı zamanda spor yapan kişilerin egzersiz yapmaya büyük bir istekle devam etmelerini sağlar.

data-cke-saved-src=http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/dopamin_nedir_2.jpg

Spor yapmanın fiziksel ve ruhsal sağlığımız üzerindeki etkileriyle ilgili Neden Spor Yapmalıyım? yazımızı okuyabilirsiniz.

Beynimizde dopamin salgılandığında kendimizi daha iyi ve mutlu hissederiz. Bu da dopamin salgılanmasına neden olan durumu tekrar tekrar yapmayı istememizi sağlar. Bu nedenle kendinizi mutsuz hissediyorsanız ya da daha önce yapmaktan hoşlandığınız aktivitelere artık ilgi duymuyorsanız çevrenizdeki insanlar veya psikolojik destek almak için başvurduğunuz uzmanlar size genellikle sevdiğiniz işlerle uğraşmanızı ya da spor yapmanızı tavsiye eder. Bu tavsiyelerin temelinde dopamin salgılanmasının etkileri olduğunu söylemek yanlış olmaz.

data-cke-saved-src=http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/dopamin_nedir_1.jpg

Kısacası ihtiyaçlarımızı karşılamanın yanı sıra sevdiğimiz işlerle uğraşmak ve egzersiz yapmak mutlu ve enerjik hissetmek dolayısıyla kendimizi ödüllendirmek için gerekli. Unutmayın, çok yorgun olduğunuz bir günde kendinizi biraz zorlayıp “ter atmak” sonunda hissedeceklerinize değecektir!

 

Kaynaklar:
Yazar Hakkında:
Dr. Öğr. Üyesi Ceren Türkcan
Beykent Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü

Sağlık

Aşırı şeker tüketilmesinin hiperaktiviteye neden olduğu konusunda bilim insanları arasında görüş birliği bulunmasa da obezite, diyabet yani şeker hastalığı, karaciğerde yağlanma, diş problemleri gibi sorunlara neden olduğu biliniyor.

Kimi zaman bazı yiyecekleri canımız diğerlerine göre daha çok çeker. Bunun sebebiyse vücudumuz için gerekli besin maddelerini günlük olarak belirli oranlarda almak zorunda olmamız.