Dünya ve Yaşam
Ege Durak
13/08/2019 - 10:20

Kuşlar Manyetik Alanı Nasıl Hissedebiliyor?

Bilim insanları, kuşların gagalarındaki bazı hücrelerin pusula işlevi gördüğünü ve bu durumun kuşların uzun ve karmaşık rotalarda yaptıkları yolculuklarda yön bulmalarına yardımcı olduğunu düşünüyordu. Fakat yakın zamanda yapılan bir araştırma, kuşların yönlerini kolaylıkla bulabilmesini sağlayan şeyin gözlerinde bulunan bir protein olduğunu gösterdi.

Zebra ispinozu ve kızılgerdan üzerinde araştırmalar yapan bilim insanları, kuşların retinalarında (gözde ışığı algılayan sinir hücrelerinin bulunduğu ağ tabaka) bulunan ışığa duyarlı Cry4 adlı bir protein sayesinde manyetik alanı algılayabildiğini düşünüyor.

data-cke-saved-src=https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/kizilgerdan_kusu.jpg

Kızılgerdan

Cry4 proteini kriptokrom proteinlerinden biridir. Kriptokrom proteinleri uyku-uyanıklık döngüsünü, vücut sıcaklığını, kan basıncını ve hormonların salgılanma düzenini Güneş’in doğuşuna ve batışına yani aydınlık ve karanlık döngüsüne göre ayarlayan biyolojik saatlerde rol oynar. Cry4 proteinin bu işlevinin yanı sıra aynı zamanda kuşların manyetik alanı algılamasında da rol aldığı düşünülüyor.

Cry4 proteinleri ışıkla uyarıldığında bir molekülden diğerine elektron geçişi oluyor. Böylece iki adet eşlenmemiş elektron ortaya çıkıyor. Bu elektronların spinlerinin bulunabileceği iki durum var: Elektronların spinleri aynı yönlü ya da zıt yönlü olabilir. Harici manyetik alanlarla etkileşimler sonucunda bu iki durum arasında geçişler meydana gelebiliyor. Yapılan son araştırmalara göre kuşların manyetik alanı algılamasını sağlayan şey de çevresel manyetik alan ile ışıkla uyarılmış Cry4 proteinlerindeki eşlenmemiş elektronların spinleri arasındaki bu etkileşimler.

data-cke-saved-src=https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/cry4_proteini_.jpg

Cry4 proteini

Bilim insanları  bu proteine sahip olmayan kuşlar üzerinde araştırma yapılması gerektiğini, böylece daha sağlık sonuçlar elde edilebileceğini düşünüyor.

Kaynaklar:

Yazar Hakkında:
Ege Durak
İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Kimya Mühendisliği Bölümü Öğrencisi

Dünya ve Yaşam

Kuşlar fiziksel özelliklerine, uçuş amaçlarına ve dış etmenlere bağlı olarak farklı hızlarda uçabilir.

Sakarya Üniversitesi ve Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesinden iki araştırmacı sadece Bolu’nun Aladağlar bölgesinde yetişen yeni bir bitki türü keşfetti.