Müzik Beyni Genç Tutabilir mi?

Proksima/iStockphoto.com

Yaşlandıkça beynimizde bazı doğa­l değişiklikler ortaya çıkıyor. Nöronlar arası bağlantıların yenilenme hızı azalıyor, gri madde miktarı zamanla düşebiliyor; dikkat, hafıza ve öğrenme gibi bilişsel işlevlerde yavaşlama görülebiliyor. Peki beynimizin yaşlanma sürecini tamamen durduramasak da yavaşlatmak mümkün mü? Son yıllarda yapılan çalışmalar, müziğin bu konuda önemli bir rol oynayabileceğini gösteriyor.

2025 yılında yayımlanan bir çalışma, uzun yıllardır enstrüman çalan ileri yaştaki bireylerin gürültülü ortamlarda konuşmayı genç yetişkinler kadar iyi ayırt edebildiğini ve bu sırada enstrüman çalmayan akranlarına göre daha güçlü sinirsel bağlantılar kullandığını gösterdi. Ayrıca yalnızca birkaç aylık müzik eğitimi bile hafıza ve işitsel dikkat üzerinde fark yaratabiliyor.

libre de droit/iStockphoto.com

2023 yılında yayımlanan, 60-87 yaş aralığındaki 689 katılımcı ile gerçekleştirilen kapsamlı bir derleme çalışması ise müzik terapisinin bilişsel işlevler üzerinde anlamlı iyileşmelerle ilişkili olduğunu ortaya koydu. Özellikle bireylerin yalnızca dinleyici değil, aktif katılımcı olduğu uygulamalar (şarkı söyleme, ritim tutma, enstrüman çalma gibi) pasif dinlemeye göre daha belirgin etkiler gösteriyor. Benzer biçimde, farklı çalışmalarda bellek ve dikkat performansında artış, dil ve işitsel hatırlamanın desteklenmesi, ruh hâlinde ve motivasyonda iyileşme gibi sonuçlara işaret eden bulgular yer alıyor.

Bu etkiler, beynin deneyimle yeniden şekillenebilme kapasitesi olan beyin nöroplastisitesini sürekli harekete geçirmesiyle ilişkilendiriliyor. Böylece “bilişsel rezerv” denilen ve beyni yaşlanmanın etkilerine karşı bir ölçüde koruyan tampon mekanizma güçlenebiliyor.

Alzheimer ve Unutkanlıkta Müzik Neyi Destekleyebilir?

Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklar tamamen ortadan kaldırılamasa da müzik temelli yaklaşımlar belirli işlevlerin korunmasına ve desteklenmesine yardımcı olabiliyor. Alzheimer ve hafif bilişsel bozukluğu olan bireylerde yapılan çalışmalar, aktif müzik seanslarının hatırlamayı teşvik ettiğini, dil ve duygusal anıların canlanmasına katkı sunduğunu, sosyal etkileşimi artırdığını gösteriyor. 

Burada önemli olan nokta ise müziğin bir tedavi yerine geçmediği. Müzik mevcut tedavileri destekleyen, yan etkisi düşük ve uygulanabilir bir bilişsel uyarım aracı olarak öne çıkıyor.

Sonuç: Müzik Beyni Genç Tutabilir mi?

Elbette müzik tek başına “zamanı geri çevirmiyor”. Ancak bilimsel bulgular, düzenli müzik uğraşının plastisite dediğimiz beynin yeniden şekillenebilirlik kapasitesini desteklediğini ve yaşlanmanın bilişsel etkilerini yavaşlatmaya yardımcı olabileceğini gösteriyor.

İşin en güzel tarafı ise şu: Müzikle tanışmak için asla geç değil! Yetişkinlikte hatta ileri yaşta başlanan müzik eğitimi bile anlamlı fark yaratabiliyor. Müzik belki bir mucize değil ama zevkli, erişilebilir ve nörolojik açıdan güçlü bir beyin egzersizi.

Sözlük:

Gri madde: Kasların istemli kontrolü, bilişsel etkinlikler, görsel ve işitsel algı, hafıza, düşünce oluşumu, özdenetim gibi işlevlerle ilişkili bir merkezî sinir sistemi dokusudur.

Kaynaklar:

• Berman, R. (2023). Can Music Help Train Our Brains to Delay Cognitive Decline? Medical News Today.
• Bleibel, M., El Cheikh, A., Sadier N.S. ve Abou-Abbas L. (2023). The Effect Of Music Therapy On Cognitive Functions in Patients With Alzheimer’s Disease: A Systematic Review Of Randomized Controlled Trials. Alzheimer’s Research & Therapy.
• Raglio, A., Figini, C., Bencivenni, A., Grossi, F., Boschetti, F., ve Manera, M. R. (2024). Cognitive Stimulation with Music in Older Adults: A Scoping Review. Brain Sciences.
• Shinada, T., Takahashi, M., Uno, A., Soga, K., & Taki, Y. (2025). Effects Of Group Music Sessions on Cognitive and Psychological Functions in Healthy Older Adults. Frontiers İn Aging.
• Zhang, L., Ross, B., Du, Y., & Alain, C. (2025). Long-Term Musical Training Can Protect Against Age-Related Neural Compensation during Speech-in-Noise Perception. PLOS Biology.

Yazar Hakkında:

Dr. Fatma Gökçe Çiçek Tuğer

Piyano Sanatçısı / Müzikolog