TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı tarafından düzenlenen TÜBİTAK Bilim Merkezleri Sergi Tasarım Yarışması final değerlendirme sonuçları açıklandı.

Bilimi keşfetmeye, teknolojiyi deneyimlemeye ve yaz tatilini eğlenerek öğrenmeye hazır mısınız?

Radar sistemlerine yakalanmadan hareket edebilmek modern askerî hava teknolojilerinin en önemli hedeflerinden biri. TUSAŞ tarafından geliştirilen Anka-3 gibi düşük radar görünürlüğüne sahip hava araçları, stealth (hayalet) teknolojileri sayesinde radar sistemleri tarafından daha zor tespit ediliyor. Peki hayalet uçaklar bunu nasıl başarıyor?

ChatGPT gibi yapay zekâ sistemleriyle sohbet ederken karşımızda bizi gerçekten anlayan biri varmış gibi hissedebiliriz. Peki bu sistemler gerçekten düşünüyor mu yoksa büyük miktarda veriden öğrendikleri örüntülerden yararlanarak mı yanıt üretiyor? Bu sorunun izini sürerken 1959 yılında "Makine düşünebilir mi?" sorusunu tartışmaya açan dünyaca ünlü matematikçimiz Ord. Prof. Dr. Cahit Arf’ın görüşlerine ve günümüzde yapay zekâ üzerine yürütülen tartışmalara yakından bakıyoruz.

Temassız ödeme teknolojileri, son yıllarda günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası hâline geldi. Peki kredi kartlarımızdan cep telefonlarımıza taşınan bu sistemler nasıl çalışıyor? Telefonlarımız bir POS cihazına nasıl dönüşüyor? Güvenlik, hız ve kullanıcı deneyimi açısından bu teknolojiler bize neler sunuyor?

TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı tarafından düzenlenen TÜBİTAK Bilim Merkezi Sergi Tasarım Yarışması için başvuru süreci başladı. Yarışma ile üniversite öğrencileri ve bilim merkezi çalışanlarının teorik bilgilerini somut ve etkileşimli sergi düzeneklerine dönüştürmeleri amaçlanıyor.

Yapay zekâ tarafından oluşturulan ve seri üretilen düşük kaliteli metin, görsel, video veya ses gibi dijital içerikler “yapay zekâ kirliliği” veya İngilizce adıyla AI slop olarak adlandırılıyor. Bu tür içeriklerin yaygınlaşması kullanıcıların dijital içeriklere karşı duyarsızlaşmasına, görsel okuryazarlığın ve dijital medyaya olan güvenin zayıflamasına neden olabiliyor. Yanlış ya da yanıltıcı içerikler insanların bilgiye dayalı karar verme süreçlerini olumsuz etkileyebiliyor.

Yapay zekâ, çok kısa bir zaman diliminde günlük yaşamımızın ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Peki bu hızlı dönüşümün sunduğu fırsatlar ve riskler neler?

Uçakların iniş takımları, gökyüzünde süzülen dev kanatların altında çoğu zaman fark edilmeyen ancak kritik görevler üstlenen sistemlerdir. Bu sistemler, iniş sırasında ortaya çıkan enerjinin kontrollü biçimde sönümlenmesini sağlayarak uçağın güvenle yere inmesini olanaklı kılar. Birer mühendislik harikası olan bu yapılara gelin yakından bakalım.

Günlük hayatta kullandığımız telefonlardan uzay teknolojilerine kadar pek çok alanda karşımıza çıkan malzemeler, sandığımızdan çok daha “akıllı” özelliklere sahip. Peki bir malzemeyi güçlü, esnek ya da dayanıklı yapan nedir? Yeni nesil malzemeler nasıl geliştiriliyor?

Kutuplardan çöllere, ormanlardan en zorlu arazilere kadar uzanan sayısız operasyonda görev alan bir “uçan kale” hayal edin. Ağır araçlar ve büyük yükleri taşıyabilen, doğal afetlerde hayati roller üstlenen bir helikopter… İşte Boeing CH-47 Chinook, bu sıra dışı yetenekleriyle havacılık tarihinin en ikonik ağır nakliye helikopterlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Uzayda hızlanmak her zaman “daha güçlü motorlar” anlamına gelmez. Özellikle uydular ve derin uzay araçları için önemli olan, kısa sürede yüksek hızlara çıkmak değil, çok az yakıt kullanarak uzun süre boyunca güvenilir bir itki sağlamaktır. Uzay mühendisliğinde bu gereksinimi karşılayan en etkili çözümlerden biri Hall etkili itki sistemleridir. 

Tükettiğimiz meyve ve sebzelerin kabukları ya da bitki lifleri, gerçekten mühendislik malzemesine dönüştürülebilir mi? Hele bir de düşük yoğunluklu, mekanik olarak dayanıklı ve enerjiyi sönümleyebilen yüksek performanslı malzemelerden söz ediyorsak… Günümüzde malzeme bilimi, bu soruya giderek daha net bir “evet” yanıtı veriyor.

Bilim Genç Kafede Bilim etkinlikleri, şubat ayında da gençleri ve bilim meraklılarını uzmanlarla bir araya getirmeye devam ediyor.

Yapay zekânın “halüsinasyon görmesi” yani gerçekte doğru olmayan bilgiler üretmesi, bugün bilim dünyasında en çok tartışılan konulardan biri. Yapay zekâ modelleri, sınırlı ya da hatalı verilerle eğitilmeleri, bağlamı insan gibi kavrayamamaları ve bilgi boşluklarını istatistiksel tahminlerle doldurmaları nedeniyle bazen gerçeğe aykırı bilgiler, yani halüsinasyonlar üretebiliyor.

Günümüzde bazı uçaklar ses hızını aşarak süpersonik uçuş yapabiliyor. Ancak bir uçağın ses hızını aşması, etrafında oluşan şok dalgalarının yere ulaşmasıyla “sonik patlama” adı verilen çok şiddetli bir gürültüye neden oluyor. Bu yüzden süpersonik uçuşlar birçok ülkede yerleşim bölgelerinin yoğun olduğu alanlarda sınırlandırılmış durumda. Peki çevreye rahatsızlık vermeyen süpersonik uçuşlar mümkün olabilir mi? NASA’nın X-59 uçağı ile tam da bu soruya yanıt aranıyor.

Dijital vatandaşlık, bireyin dijital dünyadaki haklarını, sorumluluklarını ve etik yükümlülüklerini bilerek hareket etmesini ifade eder. İnterneti ve dijital teknolojileri güvenli, sorumlu ve bilinçli kullanan kişiler ise dijital vatandaş olarak tanımlanır.

Deepfake ile sahte video üretme, yapay zekâ destekli sahte uygunsuz görüntü oluşturma, sahte (fake) hesaplarla hedef gösterme, ifşa, doxxing, dijital linç, sosyal medyada kasıtlı hedef alma, oyun platformlarında sistematik hedef alma, stalklama, trend videolarla alay etme, nefret yorumlarıyla psikolojik baskı kurma ve sahte ihbarlarla hesap kapattırma günümüzün en yaygın yeni nesil siber zorbalık biçimleridir.

Bir otomobilin, bir uçak kanadının ya da hatta bir kalbin sanal ortamdaki kopyasını hayal edin. İşte dijital ikiz, tam olarak budur. Yani gerçek bir nesnenin, tüm özellikleriyle bilgisayar ortamında oluşturulan sanal bir yansıması...

Son yıllarda iletişim alanında büyük bir dönüşüm yaşanıyor. Akıllı telefonlar ve sosyal medya, dünyayla kurduğumuz bağları çoktan değiştirmişti. Ancak bu değişimin en güçlü etkilerini şimdi yapay zekâ teknolojileriyle görüyoruz. Artık yalnızca insanlar değil, algoritmalar da konuşuyor; soruları yanıtlıyor ve bizimle etkileşime geçiyor.