Fizik-Kimya-Matematik
Namdar Gürsönmez
03/12/2015 - 15:54

Sıvılar Basıncı İletirse

Yaş:
14
Zorluk:
Orta

Sıvı molekülleri arasındaki boşluklar çok küçüktür. Bu moleküller birbirlerinin üzerinde kayarak hareket eder ve çok kısa mesafelerde birbirlerini iterler.

Bu yüzden sıvıların üzerine kuvvet uygulandığında hacimlerindeki küçülme yok denecek kadar azdır. Hatta pratikte sıvıların sıkıştırılamadığı kabul edilir. Sıvılar hakkında çalışmalar yapan Fransız bilim insanı Blaise Pascal’ın (1623–1662) vardığı sonuçlardan biri şuydu: “Kapalı bir kapta bulunan sıvının herhangi bir noktasında uygulanan basınç, sıvı tarafından sıvının temas ettiği bütün yüzeylere dik olarak ve aynı büyüklükte iletilir.” Bugün bu durum Pascal ilkesi olarak anılıyor.

Pascal ilkesinden yararlanılarak; bileşik kaplar, su cendereleri, sıkıştırma sistemleri (hidrolik frenler, hidrolik presler), taşıma sistemleri (hidrolik liftler, vinçler), tulumbalar, berber koltukları ve lunaparktaki atlıkarıncalar gibi birçok araç yapılmıştır.

Bu etkinliğimizde sıvıların basıncı nasıl ilettiğini gösteren bir düzenek tasarlayacağız.

class=attr__format__media_original

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 3 adet 50 cm x 17,5 cm boyutlarında maket karton
  • 2 adet 25 cm x 17,5 cm boyutlarında maket karton
  • 1 adet plastik enjektör (60 ml)
  • 1 adet plastik enjektör (20 ml)
  • Şeffaf plastik hortum (45 cm)
  • 1 adet plastik kapak (büyük)
  • 1 adet plastik kapak (küçük)
  • 1 adet oyuncak araba
  • Gıda boyası
  • Silikon tabancası ve silikon
  • Maket bıçağı
  • Makas
  • Cetvel

 

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.
Silikon tabancasını kullanırken dikkatli olunmalıdır.

 

Ne Yapıyoruz?

1- 50 cm x 17,5 cm boyutlarındaki maket kartonlardan birine plastik enjektörleri yerleştirebileceğimiz büyüklükte delikler açalım.

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

2- Silikon kullanarak maket kartonları görseldeki gibi yapıştıralım.

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

3- Plastik enjektörleri görseldeki gibi yerleştirip silikon ile yapıştıralım.

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

4- Plastik kapakları enjektörlerin pistonlarına silikon ile yapıştıralım.

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

5- Enjektörleri uç kısımlarından plastik hortum ile birleştirelim.

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

6- Enjektörlerin pistonlarını çıkaralım ve içlerini yarıya kadar su ile dolduralım. Suyu gıda boyası ile renklendirelim ve pistonları tekrar enjektörlere takalım.

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

7- Büyük enjektörün tablasına oyuncak arabamızı silikon kullanarak yapıştıralım ve zemin ile aynı seviyeye getirelim. Artık düzeneğimiz çalışmaya hazır.

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

class=attr__format__media_original

 

Ne Oldu?

Küçük enjektörün pistonu üzerine uygulanan basınç büyük enjektörün pistonuna aynı büyüklükte iletilir. Büyük pistonun yüzey alanı daha büyük olduğu için bu pistonun üzerindeki arabaya uyguladığı kuvvet de daha büyük olur. Böylece oyuncak arabanın yukarıya doğru hareket ettiğini gözlemleriz.

Bu sistem sıvıların basıncı iletmesinden yararlanarak küçük kuvvetleri büyük kuvvetlere dönüştürüyor.

Kaynak:

  • Komisyon, 8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012. 

Fizik-Kimya-Matematik

Prof. Dr. Levent Kurnaz, Bilim Genç sesli yayınının yeni bölümünde maddenin dördüncü hâli olarak bilinen plazmanın özelliklerini ve nerelerde bulunduğunu açıklıyor.

Sert metallerin nanoparçacıklardan elde edildiği bir yöntem geliştirildi.