Tsunamilerin Erken Tahmini İçin Yeni Yöntem
Massachusetts Teknoloji Üniversitesi’nden bilim insanları tsunamilerin sualtında ses dalgaları oluşturduğunu belirledi. Bu ses dalgaları tsunami erken uyarı sistemlerinde kullanılabilir.
Tsunamiler su kütlelerinin büyük ölçekte yer değiştirmesine yol açan jeolojik olaylar -örneğin sualtında gerçekleşen depremler, toprak kaymaları, volkanik patlamalar- nedeniyle ortaya çıkan su dalgalarıdır. Binlerce kilometre ilerleyebilen bu dalgaların karalarda yıkıcı etkileri olabilir.
Massachusetts Teknoloji Üniversitesi’nden bilim insanları su dalgalarının hareket ederken ses dalgaları oluşturduğunu belirledi. Araştırmacılar su dalgalarından çok daha hızlı hareket eden bu ses dalgalarının tespit edilmesi sayesinde tsunamilerin erkenden tahmin edilebileceğini düşünüyor.
Ses dalgaları bulundukları ortamda basınç dalgaları oluşturarak ilerler. Moleküllerin yoğunlaştığı bölgelerde basınç yüksekken, seyrekleştiği bölümlerde basınç düşüktür.
Su dalgalarında ise moleküller saat dönünde dönerek hareket eder. Dalgaların yükselen bölümünde moleküller yukarı ve ileri doğru, dalgaların çukur bölümlerinde ise aşağı ve geriye doğru hareket eder.
Geçmişte su dalgalarının ve ses dalgalarının tamamen farklı şekillerde ortaya çıktığı, su dalgalarının hareketi sırasında su moleküllerinin yoğunlaştığı yani “sıkıştığı” bölgeler oluşmadığı düşünülüyordu. Yapılan son araştırmada ise frekansı ve genliği birbiriyle benzer olan su dalgalarının, birbirlerinin içinden geçerken ses dalgaları oluşturdukları belirlendi. Tsunami dalgalarından yaklaşık 10 kat daha hızlı hareket eden bu ses dalgaları, yıkıcı etkileri olabilen tsunami dalgalarının erkenden tespit edilebilmesinde yararlı olabilir.
Su dalgaları ve ses dalgaları arasındaki bu ilişkinin atmosfer ve okyanuslar arasındaki etkileşimin daha iyi anlaşılmasında, dolayısıyla atmosfer ve okyanus bilimleri alanında bilim insanlarına önemli bilgiler sağlayacağı düşünülüyor.
