Fizik-Kimya-Matematik
Namdar Gürsönmez
12/04/2022 - 12:28

Manyetik Alanı Değiştirelim

Yaş:
14
Zorluk:
Orta

Tasarla ve Yap köşesinin bu projesinde, Dünya’nın manyetik alanından daha güçlü bir manyetik alan üretip bu manyetik alanı pusula yardımıyla gözlemliyoruz.

Bilmekte Fayda Var!

Dünya’nın yarıçapı yaklaşık 3.480 kilometre olan çekirdeğinde büyük oranda demir ve az miktarda nikel eriyik hâlde bulunur. Dünya’nın manyetik alanı da çekirdekteki elektrik yüklü demir ve nikel atomlarının hareketlerinden kaynaklanır. Bu durum Dünya’nın dev bir mıknatıs gibi davranmasına neden olur. Oluşan bu manyetik alan, canlı hayatını önemli ölçüde etkiler. Manyetik alan, canlılar için yaşamsal tehdit oluşturan radyasyona karşı kalkan vazifesi görmesinin yanı sıra insanların ve bazı canlıların yön bulması konusunda da kolaylık sağlar.

Dünya’nın biri coğrafi Kuzey Kutbu, diğeri de coğrafi Güney Kutbu yakınlarında olmak üzere iki manyetik kutbu vardır. Manyetik kuzey kutbu coğrafi Güney Kutbu yakınlarında, manyetik güney kutbu ise coğrafi Kuzey Kutbu civarında yer alır. Zıt manyetik kutuplar birbirini çeker, benzer manyetik kutuplar ise birbirini iter. Bu yüzden bir pusulanın manyetik iğnesinin kuzey kutbu coğrafi kuzeyi, güney kutbu ise coğrafi güneyi işaret eder.

Tasarla ve Yap köşesinin bu projesinde, uygun malzemeler kullanarak Dünya’nın manyetik alanından daha güçlü bir manyetik alan üretip bu manyetik alanı pusula yardımıyla gözlemliyoruz.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 20 cm x 30 cm boyutlarında ambalaj kartonu 
  • 1 adet 20 cm x 20 cm boyutlarında ambalaj kartonu 
  • 2 adet 10 cm x 20 cm boyutlarında ambalaj kartonu 
  • 1 adet 3 cm x 25 cm boyutlarında ambalaj kartonu 
  • 1 adet 2,5 mm kalınlığında, 2,40 m uzunluğunda iletken kablo
  • 1 adet krokodil kablolu dörtlü pil yatağı 
  • 4 adet 1,5 V’luk kalem pil
  • 6 adet mini pusula
  • 1 adet 15 cm çapında Dünya görseli
  • Cetvel
  • Kurşun kalem
  • Silikon tabancası ve silikon
  • Makas 
  • Şeffaf bant

Uyarı:

Kesici, delici ve yakıcı aletler dikkatli kullanalım.

Ne Yapıyoruz?

Ne Oldu?

Pil yatağından çıkan kırmızı krokodil kabloyu kare şeklindeki iletken kabloya temas ettirdiğimizde telin üzerinden elektrik akımı geçmeye başladı. Elektrik yüklerinin hareketlerinin ortaya çıkardığı manyetik alan pusulaların iğnelerini saptırdı.

Oluşan manyetik alanın büyüklüğü telden geçen akımın büyüklüğü ile doğru orantılıdır. Telden uzaklaştıkça manyetik alanın büyüklüğü azalır. Bu durumu pusulamızı iletken tellere yaklaştırıp uzaklaştırarak gözlemleyebiliriz. 

Düşünelim!

  • Pil yatağı ile iletken kablo arasındaki bağlantıların yerini değiştirirsek pusula iğnelerinin sapma yönünde bir değişiklik gözlemler miyiz?

Kaynaklar:

Yazar Hakkında:

Namdar Gürsönmez
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi Fen Bilimleri Öğretmeni

Fizik-Kimya-Matematik

Ayın Matematik Sorusu köşesinde Haziran 2022 sorusunu doğru çözenler belli oldu.

Ayın Matematik Sorusu köşesinde Temmuz 2022 sorusu yayında!